12 वेळा नामांकन मिळाल्यानंतर तरी गांधीजींना नोबल पुरस्कार नक्की मिळायला पाहिजे होता, असे आजही अनेकांना वाटते त्यांनी हा लेख अवश्य वाचावा. त्यांच्या शंकांची उत्तरे नक्की मिळतील.
हा लेख आयविन टोनसन यांनी लिहिला आहे. ते एक विख्यात नॉर्वेजियन इतिहासकार आहेत आणि अ‍ॅग्डर विद्यापीठाल आंतरराष्ट्रीय इतिहासाचे सहयोगी प्राध्यापक आहेत. नोबेल शांतता पुरस्काराच्या इतिहासाचे ते तज्ञ आहेत. त्यावर त्यांनी पीएचडी केली आहे. मूळ लेखाचा हा मराठी अनुवाद -
मोहनदास गांधी (1869 -1948) हे विसाव्या शतकातील अहिंसेचे सर्वात प्रबळ प्रतीक बनले आहेत. आता मागे वळून पाहताना असे वाटते की, याच भारतीय राष्ट्रीय नेत्याची नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी निवड व्हायला हवी होती. त्यांना अनेक वेळा नामांकन मिळाले, पण त्यांना हा पुरस्कार कधीच प्रदान करण्यात आला नाही. का?
हे प्रश्न वारंवार विचारले गेले आहेत: नॉर्वेजियन नोबेल समितीची दृष्टीकोन खूपच संकुचित होता का? समितीचे सदस्य युरोपाबाहेरील लोकांच्या स्वातंत्र्यलढ्याचे महत्त्व जाणू शकले नाहीत का? किंवा नॉर्वेजियन समितीचे सदस्य कदाचित असा पुरस्कार देण्यास घाबरत होते, जो त्यांच्या स्वतःच्या देशाचे आणि ग्रेट ब्रिटनचे संबंध बिघडवू शकेल?
गांधींना 1937, 1938, 1939, 1947 मध्ये आणि अखेरीस, जानेवारी 1948 मध्ये त्यांच्या हत्येच्या काही दिवस आधी नामांकन मिळाले होते. अखेरचे नामांकन वेळेत न मिळाल्याबद्दल नोबेल समितीच्या नंतरच्या सदस्यांनी जाहीरपणे खेद व्यक्त केला आहे; जेव्हा 1989 मध्ये दलाई लामा यांना शांती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला, तेव्हा समितीच्या अध्यक्षांनी म्हटले होते की ही, “अंशतः महात्मा गांधींच्या स्मृतीला दिलेली आदरांजली” होती. तथापि, गांधींना हा पुरस्कार का दिला गेला नाही, याबद्दलच्या अटकळांवर समितीने कधीही भाष्य केलेले नाही आणि अलीकडेपर्यंत या प्रकरणावर प्रकाश टाकू शकणारे स्रोत उपलब्ध नव्हते.
मोहनदास गांधी (1869 -1948) हे विसाव्या शतकातील अहिंसेचे सर्वात प्रबळ प्रतीक बनले आहेत. आता मागे वळून पाहताना असे वाटते की, याच भारतीय राष्ट्रीय नेत्याची नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी निवड व्हायला हवी होती. त्यांना अनेक वेळा नामांकन मिळाले, पण त्यांना हा पुरस्कार कधीच प्रदान करण्यात आला नाही. का?
हे प्रश्न वारंवार विचारले गेले आहेत: नॉर्वेजियन नोबेल समितीची दृष्टीकोन खूपच संकुचित होता का? समितीचे सदस्य युरोपाबाहेरील लोकांच्या स्वातंत्र्यलढ्याचे महत्त्व जाणू शकले नाहीत का? किंवा नॉर्वेजियन समितीचे सदस्य कदाचित असा पुरस्कार देण्यास घाबरत होते, जो त्यांच्या स्वतःच्या देशाचे आणि ग्रेट ब्रिटनचे संबंध बिघडवू शकेल?
गांधींना 1937, 1938, 1939, 1947 मध्ये आणि अखेरीस, जानेवारी 1948 मध्ये त्यांच्या हत्येच्या काही दिवस आधी नामांकन मिळाले होते. अखेरचे नामांकन वेळेत न मिळाल्याबद्दल नोबेल समितीच्या नंतरच्या सदस्यांनी जाहीरपणे खेद व्यक्त केला आहे; जेव्हा 1989 मध्ये दलाई लामा यांना शांती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला, तेव्हा समितीच्या अध्यक्षांनी म्हटले होते की ही, “अंशतः महात्मा गांधींच्या स्मृतीला दिलेली आदरांजली” होती. तथापि, गांधींना हा पुरस्कार का दिला गेला नाही, याबद्दलच्या अटकळांवर समितीने कधीही भाष्य केलेले नाही आणि अलीकडेपर्यंत या प्रकरणावर प्रकाश टाकू शकणारे स्रोत उपलब्ध नव्हते.
