Monday, April 30, 2018

राजसत्तेवरचा अंकुश !


मागील काही काळापासून आपले राजकीय नेते निवडणूकांचा मौसम जवळ आल्यावर विविध धर्मांच्या प्रार्थनास्थळांना, मठांना, पूजास्थानांना भेटी देतायत. विविध जाती धर्माचे बाबा, बुवा, महाराज यांच्या चरणी लोटांगण घालताहेत. धर्मखुणा अंगावर वागवाताहेत. याला हरकत असायचे कारण नाही, असं करणं ही त्यांची अपरिहार्यता असू शकते. पण एकाही राजकीय पक्षाचा नेता ज्या शहरात धर्मस्थळांना भेटी देतो तिथल्या मोठ्या वाचनालयास, शास्त्र प्रयोगशाळेस वा संशोधन केंद्रास भेट देत असल्याचे कुठे दिसले नाही. बाबा, बुवा, महाराज यांच्या पायाशी बसून चमकोगिरी करणारे नेते त्या शहरातील एखाद्या शास्त्रज्ञास, सामाजिक विचारवंतास, तत्ववेत्त्यास भेटल्याचे औषधालाही आढळले नाही. असे का होत असावे यावर थोडासा विचार आणि निरीक्षण केलं तर एक तर्कट समोर आलं. मुळात लोकांनाच या गोष्टींची किंमत नाही. शास्त्रज्ञ, तत्ववेत्ते, समाजसुधारक हवेत कुणाला ? लोकांनाच बुवा, बाबा, महाराज यांचे इतके वेड लागलेय की अमुक एक नेता आपल्या धर्माच्या प्रार्थनास्थळाला भेट देऊन आला, तमक्या बाबाच्या चरणी लीन झाला याचे लोकांना कमालीचे अप्रूप असते. असं न करणारा आता मागास ठरतो की काय अशी विदीर्ण स्थिती आपल्याकडे निर्माण झालीय.


हरवलेले राजकीय दिवस ...


आजच्या काळात सर्वोच्च पदावरील राजकीय व्यक्तीपासून ते गल्लीतल्या किरकोळ कार्यकर्त्यापर्यंत भाषेतील असभ्यपणा सातत्याने डोकावताना दिसतो. पूर्वीचे दिवस मात्र काहीसे वेगळे होते. खरं तर तेंव्हाही याच राजकीय विचारधारा होत्या, हेच पक्ष होते. मग फरक कुठे पडलाय ? याचा धांडोळा घेताना एका ऐतिहासिक क्षणाचे दुर्मिळ छायाचित्र हाती लागले आणि चार शब्द लिहावेसे वाटले. अनेक आठवणींचे मोहोळ जागवणारे हे छायाचित्र भारतीय राजनीतीचे अनेक पैलू आपल्या समोर अलगद मांडते. दिवंगत राष्ट्रपती एपीजे कलाम त्यांच्या राष्ट्रपतीपदाचा उमेदवारी अर्ज भरतानाचा हा सोनेरी क्षण आहे. हिमालयाएव्हढ्या उत्तुंग कर्तुत्वाचा शास्त्रज्ञ देशाच्या सर्वोच्च पदावर विराजमान होतो हे देखील एक विशेषच म्हणावे लागेल. भारतीय लोकशाहीचा हा लोकोत्तर विजयाचा अनोखा अन लोकांप्रती असणाऱ्या सजीवतेचा विलोभनीय दार्शनिक क्षण होता….



पुरुषांच्या लैंगिक शोषणाचे मौन !


आयआयटी दिल्लीचा २१ वर्षीय विद्यार्थी गोपाल मालोने १२ एप्रिल २०१८ च्या दिवशी रात्री उशिरा नीलगिरी होस्टेलच्या आपल्या रूममध्ये गळफास घेऊन आत्महत्या केली. पश्चिम बंगालच्या हुगळी जिल्ह्यातील रहिवासी मालो एमएस्सी केमिस्ट्रीचा प्रथम वर्षाचा विद्यार्थी होता. याआधीही त्याने आत्महत्येचा प्रयत्न केला होता. १० एप्रिल रोजी झोपेच्या तब्बल ५० गोळ्या खाऊन आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला होता, परंतु मित्रांनी त्याला वेळेवर रुग्णालयात दाखल केल्याने तो वाचला होता. या दरम्यान त्याच्या भावाने त्याला खूप समजावून सांगितले. त्याचे कौन्सेलिंग केले. तो थोडासा सेटल झाला आहे असे वाटताच त्याला पुन्हा होस्टेलवर आणून सोडले. मालो गुरुवारीच होस्टेलमध्ये परतला होता. आल्या दिवसापासून तो पुन्हा अस्वस्थ झाला. त्याचं मन त्याला स्वस्थ बसू देत नव्हतं, त्याचा भूतकाळ त्याच्यापुढे आ वासून उभा राहत होता.



लोककलेची ढासळती कमान ...


पंढरीतल्या एका रंगात आलेल्या फडात ढोलकी कडाडत होती. लोक मनमुराद दाद देत होते. 'ती' मन लावून नाचत होती. मधूनच 'तिच्या' चेहरयावर वेदना स्पष्ट दिसत होत्या. तिचे पोट किंचित फुगल्यासारखे वाटत होते. खरे तर 'तिला' असह्य वेदना होत होत्या तरीही 'ती' देहभान हरपून नाचत होती. तिची लावणी संपताच ती पटामागे गेली, घाईने 'तिने' साडी फेडली अन पोटाचा ताण हलका झाला तसा 'तिने' थोडा श्वास मोकळा सोडला. पण नियतीच्या मनात काहीतरी वेगळे होते. 'तिला' प्रसूतीच्या वेणा सुरु झाल्या आणि काही मिनिटात 'तिची' प्रसूती झाली देखील. इकडे फडावर दोनेक लावण्या होऊन गेल्या, सोंगाडयाची बतावणी सुरु झाली. 'तिच्या'  वेदनांना मात्र अंत नव्हता. सोंगाडयांची बतावणी संपली, पुढच्या लावणीआधी लोकांनी 'तिच्याच' नावाचा धोशा सुरु केला. तिची सहकलाकार एव्हाना पुढच्या लावणीसाठी मंचावर आली होती. लोकांनी त्याआधीच शिट्ट्या फुकायला आणि खुर्च्यांचा आवाज करायला सुरुवात केली. हार्मोनियमवाला बिथरून गेला आणि त्याचे काळीपांढरीचे गणित चुकू लागले. कशीबशी ती लावणी संपली. तोवर 'तिने' दगड हाती घेऊन नाळ तोडून काढली आणि आपल्या बाळाला स्वतःपासून विलग केले, आणि पुन्हा कासोटा आवळून साडी नेसली आणि फडावर जाऊन उभी राहिली. ती जीव तोडून नाचली. त्या लावणीचे बोल होते, 'पोटासाठी नाचते मी पर्वा कुणाची!'


बुद्धकथा आणि सोशल मीडिया ...


एकदा अंहलठ्ठिक येथील सार्वजनिक सभागृहात बुद्ध शिरले, तो तेथे त्यांचे शिष्य एका ब्राह्मणाविषयी बोलत होते. त्या ब्राह्मणाने बुद्धांवर अधार्मिकतेचा आरोप केला होता. त्यातील दोष दाखविले होते. शिष्यांचे बोलणे ऐकून बुद्ध म्हणाले, “बंधूंनो, दुसरे माझ्याविरुद्ध बोलतात, माझ्या धर्माविरुद्ध किंवा संघाविरुद्ध बोलतात, म्हणून तुम्हाला रागवण्याचे काहीच कारण नाही जर तुम्ही रुसाल, रागवाल तर आध्यात्मिकदृष्ट्या तुमची हानी होण्याचा संभव आहे; आणि तुम्ही जर संतापाल, चिडून जाल, तर ते लोक जे म्हणत आहेत ते कितपत यथार्थ वा अयथार्थ आहे, याचाही निर्णय करायली तुम्ही अक्षम ठराल.” आज २,५०० वर्षे झाली तरीही, अडीच हजार वर्षांच्या ज्ञानप्रकाशानंतरही बुद्धांचे हे शब्द, हे थोर विचार किती उन्नत व उदात्त वाटतात ! आपले पूर्वग्रह दुखावले गेले किंवा प्रशंसिले गेले एवढ्यावरुन धर्मतत्त्वांची, मतांची सत्यासत्यता ठरवायची नसते. अशा स्तुती-निंदांवरुन तत्त्वे सत्य की चुकीची ठरवायचे नसते. कितीही विचित्र व चमत्कारिक अशी असत्ये कोणी मांडली, स्वत:च्या मताविरुद्ध दुस-याचे मत कितीही पराकोटीस गेलेले असले, तरी त्या सर्वांचा विचार करायला बुद्ध सिद्ध असत. त्या सर्वांचा परामर्श घ्यायला ते भीत नसत. त्यांच्या काळात सर्वत्र गोंधळ माजलेला होता. मतमतांतरांचा गलबला होता. अशा काळात सर्व मतांची छाननी करण्यास सिद्ध असणे हाच एक उपाय होता. भ्रमनिरसनार्थ व सत्याची प्राप्ती व्हावी म्हणून हाच एक मार्ग होता. लोकांनी आपले जीवन बुद्धांच्या पायावर उभारावे म्हणून त्यांना साहाय्य देण्याचा हाच एक दृढ पंथ होता. इतर पंथांवर कोणी अयोग्य टीका केली, तर बुद्धांस खपत नसे. ते एकदा म्हणाले, “हे आकाशावर थुंकण्यासारखे आहे. तुमच्या थुंकीने आकाश तर नाहीच मळणार; ती थुंकी मात्र थुंकणा-याकडे परत येऊन त्याला घाणेरडे करील.”
एकदा गौतम बुद्धांना विचारले गेले की विष म्हणजे काय? गौतम बुद्धांनी अत्यंत सुंदर उत्तर दिले. 'जीवनात आवश्‍यकतेपेक्षा अधिक असलेली प्रत्येक गोष्ट विषासमानच आहे'.


Friday, April 27, 2018

खलिल जिब्रान - लेखक ते युगकथानायक एक अनोखा प्रवास....


एका अशा माणसाची गोष्ट ज्याच्या शवपेटीवर दोन देशाचे राष्ट्रध्वज गुंडाळले होते ! त्यातला एक होता चक्क अमेरिकेचा आणि दुसरा होता लेबेनॉनचा ! एक असा माणूस की ज्याच्या अंत्ययात्रेला विविध धर्माचे लोक एकत्र आले होते जेंव्हा जगभरात सौहार्दाचे वातावरण नव्हते ! एक अवलिया जो प्रतिभावंत कवी होता, शिल्पकार होता, चित्रकार होता आणि परखड भाष्यकार होता. सर्वात महत्वाचे म्हणजे तो एक दार्शनिक होता. एक सहृदयी पुरुष जो आपल्या प्रेमासाठी अविवाहित राहिला. एक असा माणूस ज्याने वयाच्या पंधराव्या वर्षी धर्माची खरमरीत समीक्षा करणारं पुस्तक लिहिलं. ज्याला तत्कालीन चर्चने हद्दपारीची सजा सुनावून देशाबाहेर काढले होते त्याच देशात पुढे त्याच्या नावाचा डंका पिटला गेला, त्याच्या मृत्यूनंतर लोकदर्शनासाठी तब्बल दोन दिवस त्याचे पार्थिव ठेवावे लागले इतकी अलोट गर्दी त्याच्या अंतिम दर्शनासाठी एकवटली होती. ज्या मॅरोनाईट चर्चच्या आदेशाने त्याला पिटाळून लावले होते त्याच चर्चच्या आदेशानुसार त्याच्या स्वतःच्या गावातल्या दफनभूमीत त्याचे शव विधिवत व सन्मानाने दफन केले गेले. आजदेखील त्या माणसाची कबर तिथे आहे अन आजही त्या कबरीवर फुल चढवण्यासाठी मॅरोनाईट कॅथॉलिक, प्रोटेस्टंट शिया, सुन्नी, यहुदी, बौद्ध यांच्यासह अनेक संप्रदायाचे, धर्माचे लोक तिथे येतात !


Friday, April 20, 2018

शायरीची ताकद..

Image result for habib jalib poetry

१९७३ मधील ही घटना आहे. पाकिस्तानात जुल्फीकार अली भुट्टो यांचे सरकार स्थापन झाले होते. आपल्या यशाचा आणि सत्तेचा आनंद साजरा करण्यासाठी त्यांनी आपल्या होम टाऊनमध्ये म्हणजे लरकानामध्ये एका मेजवानीचे आयोजन केले होते. अर्थातच अत्यंत उच्चस्तरीयांकरिता निमंत्रण होते. या मेजवानीत सर्व शाही बडदास्त राखण्याचे त्यांचे आदेश होते. पंजाबच्या तत्कालीन गव्हर्नरांना विशेष आदेश दिला गेला की या प्रसंगी नृत्याची अदाकारी पेश करण्यासाठी लाहौरची प्रसिद्ध नर्तिका मुमताज हिला वर्दी देण्यात यावी. गव्हर्नर साहेबांनी याची जबाबदारी वरिष्ठ पोलिस अधिकारी अब्दुल गनी यांच्यावर सोपवली. त्यांनी मुमताजला गळ घातली पण पाकिस्तानी मैफलीत होणारे शोषण ठाऊक असल्याने तिने कानावर हात ठेवले. पोलिस युपी बिहारचे असोत की पाकिस्तानच्या सिंध पंजाबचे असोत त्यांचा एकच खाक्या असतो तो म्हणजे दडपशाही.


Tuesday, April 17, 2018

रेड लाईट डायरीज - एक पाऊल सावरलं...


एक आनंदाची बातमी.
आमची आसिफा सुखरुप तिच्या देशी, तिच्या गावी परतली.
मागील वर्षी सप्टेबरमध्ये पुण्यात टाकलेल्या धाडीत काही मुली आणि कुंटणखाण्याच्या मालकिणींना अटक झाली होती. मोठी पोहोच असणाऱ्या आणि नोटा ढिल्या करण्यास तयार असणाऱ्या बायकांना 'रीतसर' जामीन मिळाला. यातील काही मुली अल्पवयीन होत्या. त्यातच एक होती आसिफा. बांग्लादेशाची राजधानी ढाक्यापासून काही अंतरावर तिचे गाव आहे. (तिच्या कुटुंबावर आणि तिच्यावर जे काही गुदरलं आहे ते कुणाच्याही बाबतीत घडू नये) ती कुमारवयीन असतानाच तिला आधी बंगालमध्ये एस्कॉर्ट केलं गेलं.



Saturday, April 14, 2018

शूद्रांचा भूतकाळ काय सांगतो ?


पांडवांचा वडील बंधू युधिष्ठिराच्या राज्याभिषेकाचे महाभारतात जे वर्णन आलेले आहे त्यावरून राज्याभिषेक सोहळ्याचे ब्राम्हण, क्षत्रिय व वैश्यांबरोबरच शूद्रांनाही निमंत्रण दिले जात होते हे सिद्ध होते. राजाच्या अभिषेक समारंभात शुद्रसुद्धा सहभागी होत होते. प्राचीन लेखक नीलकंठ यांनी राज्याभिषेक सोहळ्याचे वर्णन करताना म्हटले आहे की, ब्राम्हण, क्षत्रिय, वैश्य व शुद्र हे चार प्रमुख मंत्री नवीन राजाला अभिषेक करीत. नंतर प्रत्येक वर्णाचा नेता व जातीचा नेता पवित्र नद्यांच्या पाण्याचा अभिषेक राजाला करीत असत. त्या नंतर ब्राम्हण हे त्या राजाचा जयजयकार करत असत. मनूच्या आधी वैदिकपूर्व काळात राज्याभिषेक समारंभात रत्नींचा महत्वपूर्ण सहभाग होता. रत्नी म्हणजे विविध जातींच्या लोकप्रतिनिधींचा समूह होय. त्यांना रत्नी म्हटले जायचे कारण, त्यांच्याजवळ एक रत्न असायचे. हे रत्न सार्वभौमत्वाचे प्रतिक मानले जात होते. रत्नींकडून राजाला हे रत्न दिले जाते व त्यानंतरच त्या राजाला सार्वभौमत्व प्राप्त होई. हे सार्वभौमत्व प्राप्त झाल्यावर राजा प्रत्येक घरी जाऊन त्यांना दान देत असे. उल्लेखनीय गोष्ट म्हणजे या रत्नींमध्ये शूद्रांचा समावेश असे.


Wednesday, April 11, 2018

रामेश्वर कावो - भारतीय हेरगिरीचा चैतन्यमय इतिहास



अनेक प्रकारच्या अभ्यास शाखा आहेत तशी हेरगिरी ही देखील एक शाखा आहे. राष्ट्रपरत्वे याची व्याख्या आणि परिभाषा वेगळी असली तरी यातील कामाचे स्वरूप सर्वत्र सारखेच असते. हे काम जे लोक करतात ते एजंटकिंवा अ‍ॅसेटम्हणजे गुप्तहेर होत. हे गुप्तहेर कधी संबंधित देशाच्या वकिलातीचे नोकर म्हणून कामाला येताततर कधी एखाद्या सांस्कृतिक मंडळाचे अधिकारी म्हणून तर कधी कुणा प्रतिनिधी मंडळातून त्यांचा चंचूप्रवेश होतो. त्यांना दिलेलं वरवरचे काम चोख पार पाडत ते ज्या देशात वास्तव्यास आलेले असतात त्या देशातील असंतुष्ट गट किंवा महत्त्वाच्या व्यक्ती शोधून जास्तीत जास्त माहिती गोळा करणे, एखाद्या व्यक्ती वा कार्यालयावर पाळत ठेवणे, सांगितली गेलेली गोपनीय कागदपत्रे मिळवणे या सारखी कामे ते करत असतात.


Sunday, April 8, 2018

माझा राजकीय दृष्टीकोन


माझा राजकीय दृष्टीकोन जाणून घेणाऱ्यांसाठी...

"माझे म्हणाल तर मी सदसदविवेकबुद्धीला अधिक प्राधान्य देतो न की धर्मजाती द्वेष आधारित राजकीय मूल्यांना ! कॉंग्रेस ही आपल्या विचारांशी सामावून घेणाऱ्या लोकांचे आर्थिक लाभार्थीकरण करणारी राजकीय विचार प्रणाली आहे जिने या करिता भूतकाळात मुस्लीम तुष्टीकरण केले होते.... तर भाजप ही मुसलमान द्वेषी उजवी विचार प्रणाली आहे जी आपल्या समर्थक व्यक्तींना लाभार्थी न बनवता आपल्याला पोषक संघटना आणि व्यक्तीविशेष यांचे सबलीकरण करते आहे ... भारतीय राजकारणात या दोन मुख्य विचारधारा आहेत... कम्युनिस्ट म्हणजे या दोन्हींची खिचडी आहे ... अन्य छोटे छोटे पक्ष याच झाडांची वेगवेगळी कलमे आहेत .... सबब सदसदविवेक बुद्धीने काम करणे मला क्रमप्राप्त वाटते.. "

'विकास' आणि 'प्रगती' हे दाखवायचे दात असतात खायचे प्रत्येकाचे दात वेगवेगळे असतात. तरीही राजकीय पक्षांनी फेकलेल्या बाह्य आवरणाच्या जाळ्यात लोक अलगद अडकत जातात, नंतर त्यात जाम गुरफटून जातात आणि आपली स्वतःची एक स्वतंत्र भूमिका असू शकते याचाही त्यांना विसर पडतो. किंबहुना मतदान केल्यानंतर कोणत्याही राजकीय पक्षाबद्दल आपल्याला वैरभाव वा मित्रभाव न राहता तटस्थभाव अंगीकारता आला पाहिजे याचा लोकांना विसर पडत चालला आहे, यामुळेच गल्ली ते दिल्ली लोक राजकीय अभिनिवेशात जगत राहतात. आपलं रोजचं सामान्य जीवन आणि आपल्या मर्यादा याचा विसर पडून राजकारण्यांनी दिलेल्या अफूच्या गोळीवर आपली उर्जा खर्चत राहतात. असो ज्याची त्याची मर्जी आणि ज्याचे त्याचे विचार ...

आपल्याला नेमकं काय हवं आहे आणि का हवं आहे या भूमिका जितक्या दृढ होत जातात तितका आपला दृष्टीकोन त्या दिशेने ठाम होत जातो. आपली कौटुंबिक व सामाजिक जडण घडण आणि सभोवतालचे वातावारण यांचा वाटा यात मोलाचा ठरतो...

जगात मूर्ख व्यक्ती आणि मृत व्यक्ती हे दोनच घटक असे असतात की ज्यांचे विचार कायम एकाच गोष्टीला गोचीड चिटकल्यागत चिटकून असतात. माझे पूर्वीचे विचार आताच्या विचारांच्या विरुद्ध टोकाचे होते त्यामुळे त्यातला फोलपणा आणि चांगुलपणा दोन्हीही ठाऊक आहेत. त्या मानाने आताचे विचार अधिक सार्थ वाटताहेत. पण कालानुरूप त्यात अधिक स्पष्टता आणि प्रगल्भता यावी अशी अपेक्षा करतो..

बाकी, माझे मत मी इतरांवर लादत नाही आणि इतरांनीही आपली मते माझ्यावर लादू नयेत...

व्यक्तीचे राजकीय विचार कसे आहेत या पेक्षा त्याचे सामाजिक वर्तन कसे आहे याला आपण अधिक महत्व दिले तर सोशल मिडियावरील अनेक अपप्रवृत्तींना सत्वर आळा बसेल आणि अनेक नाती सुरळीत होतील...

काही लोकांना भारी खोडी असतात. एखाद्या व्यक्तीस न ओळखता, त्याच्याशी कधी प्रत्यक्ष गाठ भेट न घेता एखाद्या अर्ध्या तुटक्या दुव्याच्या आधारे ते सुतावरून स्वर्ग गाठण्याचा दुबळा प्रयत्न करत असतात. जेणेकरून एखादा ठप्पा मारून संबंधितास सहज बदनाम करणं त्यांना शक्य व्हावं. आपण ज्यांच्या बद्दल मत बनवत असतो त्यांना आपण किती ओळखतो, किंवा त्यांची किती माहिती आपल्याकडे आहे याचा विचार देखील आजकाल लोकांना करावासा वाटत नाही हे दुर्दैवी आहे.

काल एका सन्माननीय व्यक्तींनी शेरा मारला की बापू तुमची एका xyz पक्षासोबत बरीच जवळीक आहे. त्याच्या आधारासाठी त्या पक्षाच्या प्रवक्त्यांना मी लिहिलेल्या पत्राचा संदर्भ त्यांनी वापरला होता.(हा संदर्भ मीच खुला केला असल्याने तो त्यांना कळाला ही बाब अलाहीदा) केवळ एका पत्राने कुणाशी कशी काय जवळीक असू शकते हे मला तरी उमगले नाही. त्या xyz पक्षाच्या विचारधारेशी आपलं कधी जुळलेच नाही तरीही यांनी आपला होरा बांधला. तसा तर पत्रव्यवहार तर मी सर्व सक्रीय पक्षांच्या अनेक नेत्या प्रवक्त्यांशी केलेला आहे. मग मी सर्व पक्षांचा समर्थक होऊ शकतो का ?

काल भिडे गुरुजींच्या पोस्टवर हा शेरा मारला होता, त्या अनुषंगाने मी सांगू इच्छितो की सोलापुरात काल ज्यांनी भिडे गुरुजींच्या समर्थनार्थ मोर्चाचे मुख्य आयोजन केले होते ते श्री.पुरुषोत्तम कारकल माझे जवळचे स्नेही आहेत. अगदी कालपर्यंत त्यांचे माझे व्हॉटसएपवर शेअरिंग आहे. सोलापूरचे बजरंगदलाचे प्रमुख डॉ. उदय वैद्य हे माझे घनिष्ट मित्र आहेत, शेजारी आहेत. सर्वच राजकीय पक्षात माझे मित्र आहेत, अगदी एमआयएमचे श्री.तौफिक शेख हे देखील स्नेही आहेत. राज्य पातळीवरील विविध पक्षांच्या नेत्यांशी संपर्क आहे. मग मी या सर्वांचा समर्थक होतो का ? नाही होत.

'हिंदुत्वातलं तुम्हाला काय कळतं ?' किंवा 'तुम्ही पक्के हिंदूद्वेष्टे आहात' अशी शेरेबाजी माझ्याविरुद्ध सहज करता येते पण माझा पूर्वेतिहास काय सांगतो हे मला चांगले ठाऊक आहे आणि ज्यांना माझा स्वभाव आणि पार्श्वभूमी माहित आहे ते अशी मल्लीनाथी करत नाहीत.

या शेरेबाजीला उत्तर दिले नाही तर आपल्यावरील शिक्का अधिक गडद होऊ शकतो म्हणून हा उपद्व्याप. माझी वैचारिक आणि राजकीय पार्श्वभूमी एके काळी इतकी कट्टर हिंदुत्ववादी होती की त्यातून बाहेर पडायला अनेक वर्षे लागलीत. याचा अर्थ असा नव्हे की आपण एकीकडून बाहेर पडलो की कुठल्या तरी दावणीला बांधून घेतलंच पाहिजे. कोणत्याही राजकीय पक्षाशी वैरही नाही आणि मैत्रीही नाही हा माझा सध्याचा दृष्टीकोन. मात्र जे लोक जात धर्माचे धृवीकरण करून आपली पोळी भाजतात त्यांना आणि त्यांच्या विचारसरणीला माझा विरोध नक्कीच राहिल. धार्मिक सामाजिक विचारसरणीचा लंबक आता या टोकावरून त्या टोकावर गेला आहे आणि त्याचे मला समाधान आहे...

मी जन्माने हिंदू आहे यात माझे काही कर्तृत्व असण्याचा प्रश्नच नाही. ती बाय बर्थ मिळालेली एक गौण बाब आहे, त्याचा वृथा अहं मी का बाळगावा ? ज्यांना बाळगायचा असेल त्यांना बाळगावा, माझा त्यांना विरोध असायचे काही कारण नाही. मी आधी एक भारतीय आहे आणि साऱ्या जात धर्माचे लोक मला प्रिय आहेत. आपले विचार सर्वांना पटावेत असं म्हणणारा व्यक्ती हेकेखोर असतो. माझाही कुणाला आग्रह नाही. विचार पटले, बरे वाटले तर व्यक्त होऊ शकता. नाही पटले तर नाकारू शकता. याकरिता कोणावर जबरदस्ती कधीच नाही. आपल्या लटक्या विचारांचे समर्थन करण्यासाठी समोरच्या व्यक्तीशी पुरेशी माहिती न घेता हवेत तीर मारणे हा आत्मचिंतनाचा मुद्दा आहे. सोशल मिडिया नीट वापरावा, माहिती घेऊन बोलावे, उचलली जीभ टाळ्याला असे करू नये. उगाच गायीचे वासरू म्हशीला लावण्याच्या नादात कधी कधी तोंडावर पडावं लागतं.
अभ्यासुनी प्रकटावे हे खरे ...

बहुतांश लोकांना आपल्याला आवडेल असंच वाचायला वा ऐकायला आवडत असावे. आपल्याला न पटणारी पोस्ट समोर आली की त्यांच्या तथाकथित संस्कारांची वस्त्रे गळून पडतात अन समोर येते दुसरेच रूप !

मी कोणत्याही राजकीय पक्षाचा समर्थक वा प्रसारक नाही...पण कॉंग्रेसवाल्यांना वाटते हा भाजपाई आहे तर भाजपावाले कोंग्रेसी समजतात...म्हणजेच माझे संतुलन योग्य आहे ...
कोणाला काय वाटायचे ते वाटो... जे जे चुकीचे वाटते त्यावर योग्य ते मुद्दे देऊन लिहिलेच पाहिजे... अमक्याला काय वाटेल तमका नाराज होईल असे वाटून न लिहिणारा आपलीच मुस्कटदाबी करत असतो ...

राजकारणाबद्दल माझे वैयक्तिक मत असे आहे की, मतदानापुरता आपला राजकीय पक्षाशी संबंध असावा, सामान्य माणूस आणि राजकीय कार्यकर्ता यातील सीमा आपण ओळखली पाहिजे...राजकीय पक्षाशी असणारे लागेबांधे आपली भूमिका तटस्थ व निकोप पारदर्शी होऊ देत नाहीत. त्यामुळे आपण कोणा एकाची कड घेत राहतो. मग मुद्दा चुकीचा असला तरी आपण आपल्या नकळत समर्थन देत राहतो. याकरताच सर्व राजकीय पक्ष लोकांना राजकारणात सक्रीय व्हा असं सुचवत राहतात...असो ..

राजकारणाचा आपल्या देशातील दुसरा तोटा असा आहे की माणसं जातधर्मात जास्त गुंतून पडतात.पूर्वी आम्ही फक्त मतदानाच्या वेळेस उमेदवारांची धर्म-जात पाहायचो. आता आम्ही लेखकांची, खेळाडूंची, अभिनेत्यांची, शेजारयांची, ग्रुपमधल्या माणसांची, सोसायटीतल्या माणसांची, शास्त्रज्ञांचीच नव्हे तर राष्ट्रपती अन उपराष्ट्रपतींची जात-धर्म आता अगदी चिकित्सक पद्धतीने पाहू लागलो आहोत अन त्याबरहुकुम आम्ही त्यांच्याकडून आपल्या अपेक्षा अन त्यांच्यावरील आरोपांची तीर कमान तयार ठेऊ लागलो आहोत. एकविसाव्या शतकात ही एव्हढी मोठी वैचारिक गगनभरारी नव्हे तर काय ? आता आम्ही व्होटसएपमधून अजान ऐकतो अन फेसबुकवर आरती करतो ! तंत्रज्ञानाच्या अशा विधायक उपयोगासाठी जी प्रगल्भता लागते ती असल्याशिवाय हे आम्ही करू शकू का ? असे अनेक पुरावे देवूनदेखील तुमच्या मेंदूचे भेजाफ्राय होणार नाही कारण तो देखील आता मॉडीफाईड प्रगल्भ झाला आहे. खरे तर आता शाळांमध्येदेखील हिंदूंसाठी वेगळी अन मुसलमानांसाठी वेगळी प्रतिज्ञा असायला पाहिजे, जसे की ‘हिंदुस्थान माझा देश आहे आणि सारे हिंदू माझे बांधव असतील....’ वगैरे हिंदू मुलांसाठी आणि भारत माझा देश आहे, आणि सारे मुस्लीम माझे बांधव असतील....’ इत्यादी. ही प्रतिज्ञा मुसलमान मुलांसाठी असावी. 'तुमचा दाऊद तर आमचा गवळी' असे सांगून आम्ही गुन्हेगारांचे धर्म तपासून त्याना पावन करायची मोहीम आखली आहे ती अधिक जोमाने पुढे नेण्यास या प्रगल्भतेने हातभार लागेल..

जातधर्म या विषयावर जर माझे वैयक्तिक मत मांडायचे झाले तर सर्वप्रथम मी एक भारतीय आहे त्यानंतर जन्माने प्राप्त धर्माने हिंदू आहे. मला त्यातल्या ज्या संस्कारक्षम,सजग आणि सहृदयी गोष्टी आहेत त्या पटतात न पटणारया गोष्टीवर सडकून टीका करतो. सर्व जाती धर्माचे मला मित्र आहेत, त्याचा मला आनंद आणि अभिमान आहे. आपल्याला जन्मजात चिटकलेल्या जातधर्माच्या दोषवैगुण्यावर जर आपण टिका-टिप्पणी करून त्यातील विषमतेवर बोट ठेवत असू तरच आपल्याला इतरांच्या जाती -धर्मा मधील कथित दोष - वैगुण्य यावर बोलण्याचा अधिकार आहे.

ज्या गोष्टी स्वीकारार्ह वाटतात त्याच स्वीकाराव्यात, ज्या पटत नाहीत त्या गोष्टी टाळाव्यात. पण आपले मत कोणावर लादू नये, आपले मत ऐकलेच पाहिजे आणि त्यानुसार इतरांचे मत असावे असा आग्रहही असू नये. पण त्यांचबरोबर आपल्याला वाटणारे विचार आपण मांडलेही पाहिजेत.त्यांचबरोबर सर्वच जातीधर्मात, पक्षात काही तरी वैगुण्य असते पण अमुक एकच जात वा पक्ष वाईट असे काही नसते याचेही भान आपल्याला असले पाहिजे.

व्यक्ती म्हणाल तर कोणताच वाईट नसतो ; त्याचे विचार वाईट असतात पण ते बदलताही येऊ शकतात.पण त्यासाठी सकारात्मक दृष्टीकोन आणि मनापासून केलेले योग्य प्रयत्न गरजेचे आहेत. आपले ज्या व्यक्तीसोबत वा समूहासोबत पटत नाही, त्याच्या जातधर्मावर बोलण्यापूर्वी आत्मचिंतन आणि परस्पर तुलना करता येणे गरजेचे आहे. आपले विचार मांडताना त्यामागील मुद्दे हे तर्कसुसंगत, परखड, साधार आणि स्पष्ट असले तर मांडावेत पण त्याला जातीय वा धार्मिक विखार असू नये. जसे की ब्राम्हण,मराठा वा कोणतीही जात वाईट नसतात पण ब्राह्मण्यवाद, मराठेशाही लादू इच्छिणारे निश्चितच कावेबाज असतात यांच तर्काने मराठ्यापासून ते बारा बलुत्यांच्या जातीबद्दल बोलता येईल. त्या त्या जातीतले वैगुण्य असणारया बाबी आणि चांगले घटक याची माहिती असल्याशिवाय त्यावर भाष्य करणे अयोग्यच.

पुर्वग्रहदुषित दृष्टीकोन हा आपल्या जातधर्म विषयक, राजकारण विषयक व सामाजिक जाणीवाविषयक भूमिकांचे विचके करून टाकतो, आणि अपुरी माहिती, अज्ञान, वृथा आवेश, सामाजिक समरसतेचा अभाव याने त्याला द्वेषमूलक खतपाणी मिळते. आपल्याला ज्याचा द्वेष, मत्सर, हेवा वाटतो अशा जाती-धर्मावर, पक्षावर,संघटनेवर उलट खोलात जाऊन माहिती घेतली तर आपले मत आणि दृष्टीकोन बदलू शकतो त्यासाठी आपली भूमिका चिकित्सक व अभ्यासक असली पाहिजे. इस्लाममध्ये अमुक एक गोष्ट वाईट आहे असे जर मला म्हणावयाचे असेल तर मी आधी इस्लामचा अभ्यास केला असला पाहिजे आणि त्याहीआधी मी माझ्या धर्मातील ज्या बाबी वाईट आहेत त्याचा खुल्या मनाने निषेध केला पाहिजे.


अमुक एक जातीचे, पक्षाचे, संघटनेचे वर्चस्व हवे असं मत मांडणारा माणूस मी धोकादायक समजतो. जातपात विरहीत विकासाची आणि समतेची कास धरणारा समाज हे अंतिम ध्येय असलेला समाज खरया अर्थाने पुरोगामी आहे असे माझे मत आहे.आपण सर्व धर्मांचा, जातींचा, पक्षांचा योग्य तो आदर करावा जरूर ती चिकित्सा करावी पण आपले मत त्यासाठी इतरांवर लादू नये. न पटणारया गोष्टीवर समान न्यायाने व कोणताही भेदभाव न करता मर्यादा राखून टिका करावी. स्वतःवर कोणाचीही मते लादून घ्यायची नसतील तर आपण ते आधी टाळले पाहिजे.

उठसुठ प्रत्येक बाबींबद्दल प्रत्येकाने बोलले पाहिजे का याचाही विचार करता आला पाहिजे, अमक्याने एक मत नोंदवले आहे आणि त्याचा आपल्यावर प्रभाव आहे तर आपण कोणतीही शहानिशा न करता तसेच वा त्या अर्थाचे मत नोंदवत असू तर आपली विचारनिश्चितीची पद्धत सदोष आहे असे समजण्यास हरकत नाही. आपल्याला घटनेने दिलेले हे स्वातंत्र्य आहे याचा व्यवस्थित वापर केला तरी सरकार आणि प्रशासनापुढील कितीतरी डोकेदुखी कमी होईल.

शेवटी असं सांगेन की, आपले मत असे असावे की आपण एकांतात जो विचार करू तो आपल्याला खाजगीमध्ये आपल्या ज्या चारचौघा घनिष्ट मित्रांच्या कोंडाळ्यात मांडता यावा आणि तेच मत सार्वजनिक जीवनात तितक्याच सच्चेपणाने आणि छातीठोकपणाने सर्वांसमोर मांडता यायला पाहिजे. जर आपण असे आपण करत नसू तर आपला दृष्टीकोने न आपणच तपासला पाहिजे.आपण जर कोणाच्या मागे वाहवत जात असू तर त्यामागचा आपला हेतू आपल्यालाच तपासता आला पाहिजे तो हेतू प्रामाणिकता, सामाजिक ऐक्य, राष्ट्रहित, समानता, बंधुता, दया या कसोट्यांवर खरा उतरला पाहिजे. त्यानंतरच आपण त्या व्यक्ती वा समूहाच्या मागे जाणे हितकारक !

- समीर गायकवाड

(माझी पूर्वीची जवळीक कुणाबरोबर होती आणि कशी होती याचा अंदाज सकल शेरेबाज लोकांना यावा म्हणून सेना पक्षप्रमुख श्री.उद्धवजी आणि माझे राजकीय गुरुवर्य, कौटुंबिक स्नेही, सेनेचे सोलापूरचे सहसंपर्कप्रमुख श्री.पुरुषोत्तमजी बरडे यांच्या सोबतची एक जुनी तसबीर जोडली आहे. पक्का सेना कार्यकर्ता जसा राहायचा तसा मी होतो. ते दिवस आठवले तरी मलाच आश्चर्य वाटते. आता सेनेला 'जय महाराष्ट्र' करून काही वर्षे लोटलीत, नाहीतर या फोटोच्या आधारे पुन्हा कुणी तरी सुरु व्हायचा. )


Friday, April 6, 2018

सुचित्रा सेन - एक रुखरुख !


ती बॉलीवूडची पहिली पारो होती !
तिने केवळ सात हिंदी सिनेमांमध्ये अभिनय केला होता आणि तब्बल २५ सिनेमे नाकारले होते !!
बिमल रॉय यांच्या 'देवदास'मध्ये एका सीनमध्ये दिलीप कुमार या पारोला पाहून म्हणतात, ‘तुम चांद से ज्यादा सुंदर हो, उसमें दाग लगा देता हूंआणि तिच्या कपाळावर छडी मारून जखमी करतात. पारो नुसती हसते, पण तिचे डोळे सगळं सांगून जातात.


Thursday, April 5, 2018

काकाणी केस सलमान का हरला ?


बिश्नोई म्हणजे बीस आणि नऊ यांचे मिश्रण. वीस आज्ञा आणि नऊ तत्वे. गुरु जांभेश्वर यांनी समाजास ह्या २९ बाबींचे पालन अनिवार्य केले आणि हा समाज बिश्नोई म्हणून ओळखला जाऊ लागला. सलमान खानच्या काळवीट हत्या खटल्यात याच समाजाचे लोक फिर्यादी आणि साक्षीदार होते म्हणूनच तो ही केस हरला असे म्हणणे चुकीचे होणार नाही. कारण हा समाज प्राण्यांना देव मानतो, त्यातही जे गवत, पानं खाऊन जगतात ते यांना पूज्य आहेत. निसर्ग रक्षण आणि पर्यावरण संतुलन ही यांची आद्य कर्तव्ये आहेत. बिश्नोई समाजातील लोक हे प्रामुख्याने राजस्थानच्या थार वाळवंटाच्या परिसरात आढळतात. निसर्गाविषयी असलेल्या प्रेमासाठी त्यांची खास ओळख आहे. झाडे वाचवण्यासाठी काही वर्षापूर्वी आपल्याकडे चिपको आंदोलन झाले होते, नुकतेच गुगलने त्याची दखल घेत डूडलही बनवले होते. बिश्नोई समाजाने चिपको आंदोलनाहून श्रेष्ठ आणि गौरवशाली इतिहास अजमेरजवळील एका गावात घडवला होता. अमृतादेवी बेनिवाल या महिलेने आपल्या तीन मुली आणि पतीसह झाडे तोडायला आलेल्या राजा अभयसिंहाच्या सैन्यास विरोध केला आणि त्याकरिता प्राणाचे बलिदान दिले. ३६३ लोकांनी झाडांची कत्तल अडवण्यासाठी आपला जीव दिला होता. असं जगाच्या पाठीवर कुठंही कधीही घडलं नाही. इतकं कमालीचं निसर्गप्रेम या समाजात होतं, आहे आणि भविष्यातही राहील. इंटरनेटवर हरणाच्या पाडसाला आपलं दुध पाजणाऱ्या एका बिश्नोई स्त्रीचा फोटो व्हायरल झाला होता तेंव्हा समाजाने तिला नावं ठेवता तिची पाठराखण केली होती. सलमानच्या प्रकरणात त्याने सगळे प्रयत्न करूनही हा समाज बधला नाही की फुटलाही नाही.


Wednesday, April 4, 2018

रविंद्र कौशिक - टायगर जिंदा रहेगा !

रविंद्र कौशिक 
१९९४ साली भारताच्या जीएसएलव्ही उपग्रह आणि क्रायोजेनिक इंजिनाचे संशोधन फायनल मोडमध्ये होते. त्याच दिवसांत अकस्मात एके दिवशी इस्त्रोच्या दोन संशोधकांना आणि मालदिवच्या दोन महिला मरीयम रशीदा आणि फौजिया हसन या चौघांना भारताविरुद्ध हेरगिरी करण्याच्या आरोपावरून अटक करण्यात  आली. या दोन संशोधकांसोबत आणखी एक उद्योजक व आयपीएस अधिकाऱ्यास विशेष जलद तपासाद्वारे अटक केली गेली. 'रॉआणि सीबीआयच्या तपासानुसार या दोन महिला ‘हनीट्रॅप’ म्हणून काम करत होत्या. 'इस्रोचे हे दोन्ही संशोधक या हनीट्रॅपमध्ये अडकून क्रायोजेनिक इंजिनची महत्त्वाची गोपनीय कागदपत्रे त्यांच्या हवाली करत होते. त्या महिला ही माहिती कुणाला देताहेत हे देखील त्यांना नेमके माहिती नव्हते. ती माहिती त्या कुणा परकियांच्या हवाली करताहेत याची मात्र त्यांना कल्पना होती.