Thursday, November 16, 2017

रेड लाईट एरियातील नोटाबंदीची वर्षपूर्ती....


८ नोव्हेंबर २०१६ ला नोटाबंदी झाली आणि देशभरात हल्लकल्लोळ झाला. अनेक क्षेत्रात याचे बरेवाईट परिणाम झाले. तीनेक दिवसापूर्वी या घटनेला वर्ष पूर्ण झाले आणि कोणकोणत्या क्षेत्रात कसे साधक बाधक फरक पडले याचे आढावे अनेकांनी आपआपल्या परीने मांडले. समान्य लोकांनीही आपली मते मांडली. त्या त्या क्षेत्रातील अभ्यासकांनीही आपले ठोकताळे सादर केले. सरकारच्या वतीनेही विविध खात्याच्या मंत्र्यांनी सरकारची तळी उचलली जी एक साहजिक बाब होती. केंद्रातील उच्चपदस्थ लोकांनीही काही विधाने केली.

Tuesday, November 7, 2017

उत्तरप्रदेशातील निरंकुश सत्तेचे बेलगाम वारू...


उत्तर प्रदेशात घडलेल्या दोन अत्यंत छोट्या घटनांचा उल्लेख लेखाच्या सुरुवातीस करावासा वाटतो. पहिली घटना मुख्यमंत्री आदित्यनाथ यांच्या मतदारसंघातच भ्रष्टाचार किती शिगेला पोहोचला असल्याचे दाखवून देणारी आहे. काही दिवसापूर्वीच गोरखपूर जिल्ह्यामध्ये ही घटना घडलीय. खजनी भागातील धाधूपार येथे पाण्याच्या टाकीचे काम नव्याने करण्यात आले होते. या टाकीत पहिल्यांदाच पाणी भरायला सुरुवात केल्यानंतर टाकी फुटली अन् एकच गोंधळ उडाला होता. घटनास्थळी टाकी फुटल्याने दोन कर्मचारी गंभीर जखमी झाले होते. सुमारे दीड कोटी रुपये या टाकीसाठी खर्च करण्यात आले होते. काही दिवसात धूम धडाक्यात ज्या टाकीचे उद्घाटन केलं जाणार होतं त्या टाकीचे हे सर्व पैसे अक्षरश: पाण्यात गेले. गोरखपूर हा मतदारसंघ योगींचाच असूनही प्रसारमाध्यमे चाटूगिरीत मग्न असल्याने याचा फारसा गवगवा झाला नाही.

वेश्येतली आई - नसीम ......




नसीम धंद्यात अपघाताने आली होती. दिसायला ती फारशी आकर्षक नव्हती. रंगरूपाने बरीचशी डावी होती ती. काळ्यासावळी कांती, अत्यंत शिडशिडीत बांधा, बऱ्यापैकी बुटक्या चणीचा देह, उभट चेहरा किंचित बसके नाक, गालाची वर आलेली हाडे, वर आलेल्या डोळ्याच्या खोबणी, म्लान झालेले डोळे, निस्तेज काया, किंचित जाड वाटणारे बाहेर आल्यागत ठेवण असणारे ओठ, पातळ निमुळती अनलंकृत कानशीले, पसरट बोडके कपाळ, मधोमध फिकट सिंधूर भरलेले सदैव पिंजारल्यागत वाटणारे कुरळे केस, अंगावरची साडी कशीबशी गुंडाळलेली, काही बटनं तुटून एका खांदयावर कललेले मळके पोलके, आवळून बांधलेला कंबरेचा कटदोरा आणि त्याखाली कातडीवर पडलेली गोलाकार काळसर खुण, पायाची फेंदारलेली बोटे अन त्याची वाकडी तिकडी झालेली नखे, रंग उडालेली प्लास्टीकची चप्पल, कळकटून गेलेलं डाव्या पायात घातलेलं स्टीलचं वाळ्यासारखं असणारं कडं, उजव्या दंडात बांधलेली कसली तरी तेलकट मळकट कापडात गुंडाळलेली पेटी, गळ्यात काळ्या मण्यांची सर, हाडं दिसणाऱ्या हातातल्या बांगड्याही अशाच धूरकटून गेलेल्या.

Tuesday, October 17, 2017

रेड लाईट डायरीज - गिरिजाबाई....


पूर्वी कामाठीपुऱ्यात एक मुजरा गल्ली होती. इथं गाणं बजावणं चालायचं. स्वातंत्र्यपूर्व काळापासूनची ही गल्ली होती. लखनौ, मुरादाबाद पासून लाहोरपर्यंतचे अनेक शायर इथं रातोरात हजेरी लावून जायचे. अनेक नामचीन शायर त्यात सामील होते. इतिहासाने कधी दखल न घेतलेले काही प्रतिभावंत फणकारदेखील इथं यायचे. या सर्व लोकांनी मद्य आणि मदिराक्षीचा मनसोक्त आनंद घेत आपल्या सुखदुःखाच्या आठवणींना उजाळा दिला आणि आपलं काळीज तिथं ते कागदावर उतरवत गेले. या गल्लीतील जवळपास प्रत्येक मुजरेवालीकडं शायरांनी त्या धुंद नशेत लिहिलेलं अलौकिक बाड होतं. त्याला काही बायका दफ्तर म्हणत तर काहीजणी कलम म्हणत तर काही चक्क दर्दमौसिकी म्हणत. आता ती गल्लीही नाही आणि त्या बायकाही नाहीत. यातलीच एक सत्तरीतली बाई आताच्या कामाठीपुऱ्यात मला भेटली होती, तेंव्हा ती फाटक्या कळकटलेल्या चादरीवर बसून जर्मनच्या वाडग्यात भीक मागत होती. पार मळकटलेल्या अवस्थेत होती ती. मात्र तिचा गळा अजूनही शाबूत होता आणि पायातही थोडीफार जादू बाकी होती. गिरिजा तिचं नाव. त्या गिरिजाबाईची ही चित्रकथा...

Friday, October 13, 2017

इक्बाल कासकर ते डी. के. राव - अर्थपूर्ण वर्तुळ...


सेलिब्रिटी (!) पोलीस अधिकारी प्रदीप शर्मांनी ठाणे क्राईम ब्रॅंचच्या लेबलाखाली मुंबईत येऊन इकबाल कासकरच्या कॉलरला हात घातल्याने जीव तळतळून गेलेल्या मुंबई पोलिसांनीही फिट्टफाट करताना लगे हात एक पुण्याचे काम कालपरवा केलेय. मुंबई क्राईम ब्रॅंचने एक्स डॉन छोटा राजनचा जवळचा साथीदार डी. के. राव याला अटक केलीय. डी.के. राव याने ५० लाखांची खंडणी मागितल्याचा आरोप आहे. धारावी झोपडपट्टीत एसआरएअंतर्गत होत असलेल्या पुनर्वसन प्रकल्पात त्याने आपला हिस्सा मागितल्याने वाद उद्भवला आणि त्याला आत घातले असा रंग याला देण्यात आलाय. या प्रकल्पाचे काम घेतलेल्या बिल्डरला राव हा गेल्या वर्षभरापासून धमकावत असल्याचे पोलिसांचे म्हणणे आहे. अटकेनंतर राव याला न्यायालयात हजर केले गेले. न्यायालयाने त्याला १८ ऑक्टोबरपर्यंत पोलिस कोठडी सुनावली. राव विरोधात मुंबईत २० गुन्हे दाखल आहेत. एका खंडणी प्रकरणात गेल्या वर्षीच त्याची सुटका करण्यात आली होती.

Thursday, October 12, 2017

सेक्सवर्कर्सचे रॅकेट...


 
वेश्याव्यवसाय हा जगभरात चालणारा व्यवसाय आहे. त्याचे जागतिक स्वरूपदेखील प्राचीन पार्श्वभूमीचे आहे, त्याला प्रदीर्घ इतिहास आहे. आपल्या देशातील सर्व राज्यात हा व्यवसाय आढळतो. पूर्वीच्या काळी मेट्रो सिटीजसह केवळ मोठ्या शहरांत एका वस्तीत, वसाहतीत वा इमारतीत वेश्याव्यवसाय चाले. हे लोण नंतर सर्वत्र पसरत गेले. महानगरे जसजशी मोठी होऊ लागली त्यांचा पसारा वाढू लागला तसतसे यांचे स्थित्यंतर होऊ लागले. आजघडीला देशातील महानगरांना जोडणाऱ्या हायवेंवर याचा मोठा प्रसार आढळतो. ढाबे, हॉटेल्स, लॉजेस, पत्र्याची शेड्स यात हे लोक आसरा घेतात. सर्व मोठ्या शहरांत एखाद्या गल्लीत, तालुक्यांच्या ठिकाणी एखाद्या इमारतीत, पंचक्रोशीतल्या एखाद्या तालेवार गावात एखाद्या खोपटात हा व्यवसाय चालतो. ट्रकचालकासारख्या वाहत्या ग्राहकांसोबत फिरता व्यवसाय करण्याचा प्रवाहही आजकाल आढळून येतोय. पूर्वी एखाद्या वस्तीत मर्यादित असणाऱ्या या लोकांकडून छोट्यामोठ्या शहरात एखाद्या अपार्टमेंटमध्ये एक दोन सदनिका भाड्याने घेऊन त्यात कुंटणखाना चालवण्याचे प्रमाण लक्षणीयरित्या वाढलेले आहे. गर्दीची सार्वजनिक ठिकाणे एसटी स्थानक, बस स्थानक, रेल्वे स्थानक, सिनेमा थियेटर्स, बागा, अद्ययावत हॉटेल्सचे पार्कींग स्लॉटस अशा ठिकाणी हे मुक्त वा छुप्या पद्धतीने वावरत असतात. स्पा, मसाज सेंटर्सच्या नावाखालीही हा व्यवसाय करण्याचे प्रमाण जाणवण्याइतके वाढलेले आहे. तसेच ग्रामीण भागातही छुप्या पद्धतीने याला उधाण आलेले आहे. एका आकडेवारीनुसार देशभरात उघड पद्धतीने व्यवसाय करणाऱ्या सेक्सवर्कर्सची संख्या पन्नास लाखाइतकी आहे, आणि छुप्या पद्धतीने काम करणाऱ्यांची संख्या याहून अधिक आहे. या व्यवसायासाठी इतक्या मोठ्या प्रमाणात मुली, बायका कोण आणि कुठून पुरवतं याची माहिती वेधक वाटू शकते पण ती खऱ्या अर्थाने धक्कादायक असूनही त्याची तीळमात्र दखल घेतली जात नाही.

Wednesday, October 11, 2017

द बॉय इन स्ट्रीप्ड पाजामाज




काही वेळापूर्वी एमएनप्लस वाहिनीवर 'द बॉय इन स्ट्रीप्ड पाजामाज' हा चित्रपट लागला होता. भान हरपून पाहात राहावं असा हा सिनेमा आहे. बरेचसे चित्रपट केवळ मोठ्या प्रेक्षकांना डोळ्यापुढे ठेवून निर्मिलेले असतात तर काही खास छोट्यांसाठी निर्मिलेले असतात. पण काही मोजकेच चित्रपट असे असतात की जे मोठ्यांना विचार करायला लावणारे असतात पण त्यातली पात्र किशोरवयीन असतात ! यातून लहानांच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून मोठ्यांवर अचूक नेम धरतात, अगदी जायबंदी व्हावा असा नेम ! हे चित्रपट अंतर्मुख करतात, अंतर्बाह्य घुसळून काढतात. थोडं थबकून विचार करायला भाग पडतात. असे चित्रपट आपल्याला जाणवून देतात की आपण, वर्षानुवर्षे डोळे उघडे ठेवून झोपण्याची अप्रतिम कला साध्य केलेली आहे. 'द बॉय इन अ स्ट्रीपड पजामा' हा आपल्याला जागं करतो, एक अस्वस्थ अनुभव देतो.

Monday, October 9, 2017

चेहरा

दिगंताचा अंधार गडद झाल्यावर गोठा पेंगू लागतो,
वस्तीतल्या दिव्यापाशी पाकोळयांच्या धडका बसतात.
कालच्याच स्वप्नांचा जथ्था डोळ्यापाशी रांगू लागतो !
निजताच बाजेवरती दूत वाऱ्याचे जोजावू लागतात.
निरव शांततेत डोळे मिटताना बोल पूर्वजांचे ऐकतो
घरटयातल्या पिलांसह झाडे उभ्यानेच झोपी जातात
दूर ओरडणाऱ्या टिटवीचा कानोसा अंधार घेऊ लागतो
येताच रात्र माथ्याशी तारांगणातून सांगावे येऊ लागतात.
शेतातल्या पिकांवर तरल चांदण्यांचा फेर रंगू लागतो..

झोपेत असताना म्हणूनच का चेहरा माझा हसरा होतो ?

- समीर गायकवाड.

Sunday, October 8, 2017

बेगम अख्तर - एक संघर्षगाथा....


मुश्तरीबाई आणि डावीकडे बेगम अख्तर 
गुगलने काल गझल गायिका सूर सम्राज्ञी बेगम अख्तर यांच्या गौरवार्थ त्यांचं देखणं डूडल ठेवलं होतं. बेगम अख्तर ह्या दादरा आणि ठुमरी गाणाऱ्या सर्वोत्कृष्ट गायिका होत्या. अनेक दिग्गजांनी त्यांच्या गायकीबद्दल बरंच काही लिहिलेलं आहे. त्यांच्या गायकीबद्दल काही लिहावं इतकी माझी पात्रता नाही. मात्र त्यांच्या दुर्दैवी इतिहासाबद्दल फारशी कुठे वाचायला, ऐकायला न मिळणारी माहिती लोकांपर्यंत पोहोचली तर त्यांच्याबद्दलचा आदरभाव कैक पटींनी वाढेल. त्यांच्या आवाजात काळीज चिरून टाकणारा दर्द होता. हा गहिरा दर्द कुठून आला हे उमगले की त्यांची गायकी इतकी बेमिसाल का होती हे लक्षात येते.

Wednesday, October 4, 2017

अंधारातल्या स्त्रीज्योती - सीतव्वा !

 
देवदासींची अनिष्ट प्रथा आता बरीच कमी झाली असली तरी पूर्णपणे बंद झाली आहे, असं म्हणता येणार नाही. महाराष्ट्रात यासाठी काही लोक व्यक्तिशः तर काहीजण एनजीओच्या माध्यमातून काम करत आहेत. कर्नाटकात या समस्येचे मूळ असल्याने तिथं भरीव काम होणं गरजेचं होतं आणि हा विडा एका पूर्वाश्रमीच्या देवदासीनेच उचलला. सीतव्वा तिचं नाव. पहिल्या इयत्तेत शिकणाऱ्या सात वर्षाच्या सीतव्वाला सलग नऊ दिवस हळद लावली गेली, लिंबाची पाने घातलेल्या पाण्याने स्नान घातले गेलं. नवव्या दिवशी नवं लुगडं नेसवलं गेलं, हातात हिरव्याकंच बांगड्या चढवल्या गेल्या, गळ्यात लालपांढऱ्या मण्यांची माळ घातली गेली. त्यादिवशी ती फार खुष होती. तिच्या बिरादरीतल्या लोकांना जेवण दिलं गेलं. माणसांची वर्दळ दिवसभर होती, सीतव्वाला त्यादिवशी खेळायला जायचं होतं पण तिचं बालपणच त्या दिवशी कुस्करलं गेलं हे तिच्या ध्यानीमनीही नव्हतं. आपण कुठल्या तरी आनंदोत्सवात आहोत आणि त्याचे केंद्रबिंदू आहोत याचा तिला विलक्षण हर्ष झाला होता.