Friday, February 15, 2019

जाताना सांगून तो गेला होता...


जाताना सांगून तो गेला होता, "आता लवकरच मी घरी परतेन
तुला दिलेलं वचन अधूरं राहिलं तरी भारतमातेचं वचन मात्र पुरं करेन"

मला दिलेलं वचनही त्याने पुरं केलंय, तो खरेच लवकर घरी आलाय
पूर्वी गणवेशात घरी यायचा, यावेळी तिरंग्यात लपेटून आलाय.

त्याचं मुखकमल पाहून हरखलेली माय म्हणतेय, हिरा माझा कसा निजलाय
त्याला आपल्या छातीशी धरून वृद्ध पित्याने मात्र हंबरडाच जणू फोडलाय

जिचा तो सौभाग्य अलंकार होता तिचा साजशृंगार कधीच गळून पडलाय
तिच्या स्वप्नांचा आणि आयुष्याचा हा एकच ध्रुवतारा होता जो निखळलाय

कसं सांगू मी तुम्हाला, "की सरहद्दीहून कुणाची माती आली आहे ?
हा अन्य कुणी नाही,हा तर माझ्या काळजाचा तुकडा, हा माझा मोठा बंधू आहे ! "...

त्या बहाद्दूर जवानांना नमन करुयात, जे सीमेवर खडा पहारा देताहेत
आपल्या सर्वांचे ते रक्षणकर्ते आहेत, जे शत्रूचा बदला घेताहेत.

त्या सर्व अनाम वीरांना नमन करूयात, जे देशास शांतता बहाल करतात
मातृभूमीच्या सेवेत जे हसत खेळत आपल्या जीवाचं बलिदान देतात

अखंड ऋणी राहीन हा देश, त्या वीर शहीद जवानांचा
चिरंतन गुणगान गाईन त्यांच्या बलिदानांच्या शौर्यगाथांचा !

फिरूनी त्यांनी यावे पुन्हा या मायभूमीत जन्मास
घेतले किती जरी जन्म तरी न पुरती त्यांच्या पासंगास..

- समीर गायकवाड

(युवा हिंदी कवी नितेश बामनिया यांच्या 'सरहद के शेर' या कवितेवर आधारित ही रचना आहे)

Sunday, February 10, 2019

आकसत चाललेलं मरण...


गावात कुणाच्या तरी घरी कुणी 'गेलं' ही बातमी जरी कळली तरी भानातात्या लगोलग त्याच्या घराचा रस्ता नीट धरायचा. आता नीट रस्ता धरायचा म्हणजे काय ? तर तो वाटंत भेटल त्याला 'संगट' घ्यायचा. म्हणजे बखोटीला मारून न्यायचा. ती वेळ सकाळची असेल आणि तो इसम त्याच्या 'सकाळच्या कार्यक्रमा'साठीच्या 'हातघाई'त असला आणि मयताची बातमी कानी आलेला भानातात्या त्याला गाठ पडला की समोरच्या माणसाचं काही खरं नसे. "अरे लाज वाटत नाही का ? तो अन्याबा तिथं मरून पडलाय आणि तू आपला डबा घेऊन चाललायस ? चल जरा रस्त्यानं... पुढं वाईच कळ आली तर बस मग वाटंनं. पर आधी माझ्या संगं चल." असा त्याचा नेहमीचा युक्तिवाद असे. कुणी शेतावर चाललेला असो की कुणी रोजंदारीवर चाललेला असो, तो भानातात्याच्या तावडीतून सहजासहजी सुटत नसे. मग कुणी रूमणं घेऊन तर कुणी पाण्याने भरलेला डालडयाचा डबा घेऊन त्याच्या सोबत निघेच. भानातात्या टाळकरयापासून ते माकडचाळंवाल्यापर्यंत कुणालाही जोडून न्यायचा. किमान अजून एखादं सावज घावेपर्यंत तरी भानातात्याला साथसोबत देण्याचं काम त्यांना करावं लागे. आणि चुकून आणखी कुणी गाठच पडलं नाही तर जो कुणी मरून गेलेला असेल त्याला मनातल्या मनात शिव्यांची लाखोली वाहण्याशिवाय गत्यंतर नसे. 'भाऊशी वाकडं तर नदीवर लाकडं' ही गावबोलीतली म्हण अशाच भानातात्यासारख्या माणसामुळे अज्ञात ज्ञानीजनास सुचली असावी. कारण भानातात्याशी वाकडं घेतलेल्या माणसाला तो नीट 'लाकडं' देखील रचू दयायचा नाही !

Wednesday, February 6, 2019

धर्मराज...


तिच्या काळ्या पाठीवरचे सिग्रेटचे जांभळेकाळे व्रण तिला पाहायचे होते
करकचून चावलेला मांसल दंडाच्या मागचा भाग बघायचा होता
दात उमटलेलं कोवळं कानशील चाचपायचं होतं
उपसून काढलेल्या डोक्यातल्या केसांच्या बटांना स्पर्शायचं होतं
ब्लीड झालेल्या पलंगाच्या कन्हण्याचा आवाज ऐकायचा होता.
वळ उमटलेल्या गालाचा फोटो हवा होता
बुक्की मारून फाटलेल्या ओठांचे रक्त पुसायचे होते
जांघेत आलेले वायगोळे मुठी वळून जिरवायचे होते
पिरगळलेल्या हातांची सोललेली त्वचा निरखायची होती
घासलेल्या टाचांच्या छिललेल्या कातड्यावर फुंकर मारायची होती
छातीवरच्या चाव्यांना जोजवायचं होतं
थिजलेल्या अश्रूंचे कढ प्यायचे होते.
या सर्वांची तिला असीम आस होती.
आता ती जून झालीय,
सरावलीय.
आता तीच सिग्रेट पीते
धुराची नक्षी काढते
मांसल दंड ढिले झालेत,
कानशीलाच्या निर्जीव पाळ्या लोंबतात
आता ब्लीड होत नाही
पिशवी काढून टाकलीय
ती पक्की सराईत झालीय.
गाल, ओठ, काया, टाचा, वक्ष सगळं बधीर झालंय
इतकेच काय अश्रूही नुरले आता
जांघेतले वायगोळे तिच्या मेंदूत आता पुरते विरघळलेत
दशकांपूर्वी तिला इथं आणून विकणाऱ्या धर्मराजाच्या शोधात आहे मी...
तोवर यल्लमेच्या पूजेत तिचेच सरण सजवावे  म्हणतो... 

- समीर गायकवाड
.

Sunday, February 3, 2019

अस्त पावलेला मध्यस्थ...



गावात पूर्वी कुणाच्याही दारापुढं लग्नाचा मंडप असला की त्यात ठराविक दृश्ये दिसायची. लग्नघराच्या दरवाजाच्या दोन बाजूस रंगवलेले भालदार चोपदार,  घड्या पडलेल्या अधूनमधून बारीक ठिगळे लावलेल्या चकाकत्या कापडाच्या कनाती, गोंगाटसदृश्य आवाज करणारे भोंगे, मंडपाच्या छतातून डोकं वर काढणारे ओबडधोबड वासे, त्यातल्याच एखाद्या वाशाला बांधलेलं देवक ठरलेलं. मांडवात याखेरीज गलका करणारी खंडीभर पोरं असत, ज्यातल्या कैकांच्या अंगावरचे कपडे ‘अंगापेक्षा बोंगा मोठा’ या छापाचे असत. पोरांच्या कालव्यात कुलवऱ्यांचा कलकलाट भर टाकी. लालगुलाबी शालवजा चादर अंगावर पांघरलेला, कुंकवावर चमकीचा मळवट भाळी भरलेला नवरदेव हाती कट्यार घेऊन दिसे तर लग्नघरातल्या एखाद्या अंधारलेल्या खोलीत हिरव्यापिवळ्या साडीवर पांढरं शुभ्र व्हलगट पांघरून बसलेली नवरी दिसे. परसदार मोठं नसलं तर अंगणातच एखादा सारवलेला कोपरा बळकावून अख्खा मुदपाकखाना थाटला जाई. तिथली पातेली इतकी मोठी असत की त्यात बसून राखुंडी लावून घासली जावीत ! दगडांच्या चुलीवरच्या कढया, वगराळे, पंचपाळे, वावभर लांबीचे उलथणे, पळ्या, भातवाडया अशी सामग्री पडलेली असे. गावातलाच कुणीतरी पाककलाप्रवीण पुरुष आचारी म्हणून तिथं असे जो तेलकट झाक असलेला लालकाळ्या रंगाचा लोखंडी झाऱ्या हातात घेऊन बुंदी पाडताना दिसे. याशिवाय आणखी काही साचेबंद गोष्टी सर्वत्र  होत्या. त्या म्हणजे वरमाईचा ताठा, वधूपित्याचा दीनवाणा अवतार, अकारण गुर्मी दाखवणारे नवरदेवाचे 'मैतर', निळ्या शाईच्या मार्कींगसह कंपनीचा जाहिरातवजा मजकूर स्पष्ट दिसणारं नवंकोरं धोतर सदरा नेसलेले सोयरे धायरे, इकडून तिकडं येजा करत आपल्या दागिन्यांचा अन चकाकत्या शालूचा टेगार मिरवणाऱ्या ढालगज नटव्या, 'नवऱ्यामुलीस मामाने लवकर मांडवात आणावं' याचा एकसारखा हाकारा करणारे तुंदिलतनु भटजी बुवा आणि आपल्याच घरचं लग्न असल्यागत गावगन्ना येईल त्याच्यावर आपली छाप पाडण्यात व्यग्र असलेले काही फुकटचंबू आप्तेष्ट हे ठरलेले असत. या सर्वांशिवाय आणखी एक समान धागा गावाकडच्या लग्नात असे तो म्हणजे नारायण धडे !

Tuesday, January 29, 2019

प्रिय जॉर्ज फर्नांडीस ..



तर जॉर्ज अखेर तुम्ही गेलातच.
आता सगळीकडे तुम्हाला घाऊक श्रद्धांजल्या वाहिल्या जातील.
त्यात ते सुद्धा सामील असतील ज्यांनी तुम्हाला शहिदांचा लुटारू म्हटलं होतं !
जॉर्ज तुम्ही इतक्या खालच्या पातळीवर जाल असं त्यांना का वाटलं असावं ?
सैनिकांच्या शवपेट्यांत तुम्ही पैसा खाल्ला असा बेफाम आरोप तुमच्यावर झाला होता.
मरतानाही तुम्हाला त्याच्या वेदना जाणवल्या का हो जॉर्ज ?
तुम्ही तर तेंव्हाच मरण पावला होतात जेंव्हा तुमची तत्वे मरून गेली होती, किंबहुना समाजवादयांचे वारसदार म्हणवल्या गेल्या बाजारू नवसमाजवादयांनीच त्याची हत्या केली होती.
जॉर्ज तुम्ही त्यांना आवरलं का नाही कधी ?

Monday, January 28, 2019

दवबिंदू...

काळ्यानिळ्या मेघांच्या अभ्र्यात शिरल्या मंदिरांच्या शिखरांनी, मस्जिदींच्या मीनारांनी
अंधारल्या घनगर्द अरण्यात मान वेळावून बसलेल्या विश्वनियंत्याच्या कानी आर्त काही सांगितलं.
ऐकुनी ऊर त्याचा भरूनी आला, मस्तक जडावलं,
अंग बधीर झालं, जीव तगमगला.
शिखरावरले कळस अन मीनारावरले घुमट सदगदले तव कंठ भरून येता साद चांदण्यांना दिली.
शहारता नभांगण, थरारल्या देहानं लपेटलं निर्मिकास चांदण्यांनी,
रात्रभर तरी तो होता कण्हत.
होता मन शांत पहाटप्रहरी सुटला अश्रूंचा बांध, झालं रितं मळभ.
प्रभाती मेघातूनी तव अश्रू पडती पानाफुलांवरती, लालकाळ्या मातीच्या कणाकणावरती.
धुक्यातले ते दवबिंदू पिऊनी कुठे गवताच्या पात्याचे भाले होती तर कुठे गाईच्या डोळ्यात स्तन आईचे पाझरती !

- समीर गायकवाड

Saturday, January 26, 2019

माणुसकीचं स्थित्यंतर अजून बाकी आहे..




इरण्णा एकदम रोमनाळ गडी. त्याचं मूळ गाव कर्नाटकातलं नागरहळ्ळी. सोलापूरपासून भूमीसलग असलेल्या ईंडीहून त्याचा रस्ता. मात्र हे गाव धारवाड जिल्ह्यातलं. गावाच्या हद्दीपासून दूर हिरव्यानिळ्या भीमेच्या तीरापासून अवघ्या काही फर्लांगावर त्याची वडीलोपार्जित शेती होती. धार्मिक प्रवृत्तीचा चनबसप्पा हा इरण्णाचा बाप. त्याला पाच भावंडं. सगळ्यांची शेती एकत्रित होती. सगळ्या घरांनी असतो तसा बखेडा त्यांच्या घरातही होता. पण त्याला फार मोठं अक्राळविक्राळ असं स्वरूप नव्हतं. रोजच्या जीवनातला तो एक अविभाज्य भाग होता जणू. त्याची सर्वांना सवयही होती, त्यामुळं त्यांच्यात भावकीचं वितुष्ट असं काही नव्हतं. १९७२ च्या दुष्काळात भीमेचं पात्र कोरडंठाक पडलं. पीकपाणी करपून गेलं. विहिरी आटल्या. खाण्यापिण्याची ददात झाली. इथून त्यांचे दिवस फिरले. पिकाचं निमित्त होऊन सुरु झालेलं भांडण सलग चारपाच वर्षं चाललं. खातेफोड झाली. वाटण्या झाल्या. थोरल्या चनबसप्पाच्या वाट्यास नऊ एकर शेती आली. त्याच साली त्याच्या धाकट्या मुलाचे म्हणजे म्हंतप्पाचे लग्न झाले, नवीन सून घरात आली अन घरात नवी भांडणं लागली.

मोदी, रॅमाफोसा आणि प्रजासत्ताक दिन.


आपला देश आज ७० वा प्रजासत्ताक दिन साजरा करतोय. दक्षिण आफ्रिकेचे विद्यमान राष्ट्रपती मॅटामेला सिरील रॅमाफोसा हे प्रजासत्ताकदिनी राजधानी दिल्लीत आयोजित केल्या जाणाऱ्या भव्य दिव्य सोहळयाचे यंदाचे मुख्य अतिथी आहेत. परराष्ट्र खात्याच्या माहितीनुसार ३० नोव्हेंबर २०१८ रोजी अर्जेंटिनाची राजधानी ब्युनॉस आयर्समध्ये आयोजित केलेल्या १३ व्या जी २० देशांच्या बैठकीत रॅमाफोसांना प्रजासत्ताक दिनाच्या प्रमुख अतिथीपदाचे निमंत्रण दिले. भारत सरकार यंदाचं वर्ष महात्मा गांधीजींची १५० वी जयंतीवर्ष म्हणून साजरं करणार असल्याने रॅमाफोसा यांना निमंत्रित केलं गेल्याची पार्श्वभूमी विशद केली गेलीय. गांधीजींचे आफ्रिकेशी असणारे गहिरे नाते आणि तिथला प्रेरणादायी सहवास इतिहास सर्वश्रुत आहे, त्यास उजाळा देण्यासाठी सरकारने रॅमाफोसांना बोलवल्याचं म्हटलं जातंय. मोदीजींनी यावर वक्तव्य केलं होतं की रॅमाफोसांच्या दौऱ्यामुळे दोन्ही देशाचे संबंध अधिक दृढ होतील. या सर्व बाबी पाहू जाता कुणासही असं वाटेल की गांधीजींनी दाखवलेल्या मार्गावरून सध्याचे सरकार मार्गक्रमण करतेय आणि त्याच भावनेने सर्व धोरणे राबवतेय. पण वास्तव वेगळंच आहे.

Tuesday, January 22, 2019

दरवळ

सकाळी घराबाहेर पडताना दाराशी लगटून उभी असलेली सजनी
सस्मित वदनाने हात हलवते
त्यासरशी अंगणातील पारिजातक मोहरून जातो,
जास्वंदीचे गाल अधिकच लालबुंद होतात,
मोगरा शहारून उठतो अन
लाजून चुर झालेल्या लालपिवळ्या कर्दळीं एकमेकीस मिठी मारतात,
परसदारातून डोकावून पाहणाऱ्या जाईची देठं नाजूक थरथरतात,
फुलांच्या गंधमैफलीत सामील होत उत्तरादाखल मी ही हात हलवून सायोनारा म्हणतो..
तशी तिच्या गालावर खळी खुलते
रोज सकाळी आमच्याकडं फुलं ही अशी थुईथुई नाचत असतात.

मनाच्या गाभाऱ्यात मान वेळावून बसलेला ध्यानस्थ औदुंबर मग अल्वार मंद स्मित करतो.
दिवसभरात कुठेही गेलो तरी फुलांचा हा रम्य दरवळ माझ्या सोबत घुमत राहतो....

- समीर गायकवाड

Sunday, January 20, 2019

'अक्षर' कहाणी...


‘वपुर्झा’मध्ये व. पु, काळे लिहितात की, “एकदा केव्हातरी शांतपणे बसावं आणि वयानुसार आपण काय काय गोष्टी सोडल्या ह्याचा आढावा घ्याचा. मग लक्षात येतं, की आपण गाभुळलेली चिंच बरयाच वर्षात खाल्ली नाही, जत्रेत मिळणारी पत्र्याची शिट्टी वाजवलेली नाही. चटक्याच्या बिया घासुन चटके द्यावेत असं आता वाटत नाही, कारण परीस्थितीचे चटके सोसतानाच पुरेवाट झालेली असते. कॅलिडोस्कोप बघितलेला नाही. सर्कशितला जोकर आता आपलं मन रिझवु शकत नाही. तसंच कापसाची म्हातारी पकडण्याचा चार्मही आता राहीलेला नाही. कापसाच्या त्या म्हातारीने उडता उडता आपला "बाळपणीचा काळ सुखाचा " स्वत: बरोबर कधी नेला ते कळलंच नाही. त्या ऊडणारया म्हातारीने सर्व आनंद नेले. त्याच्या बदल्यात तिच वार्धक्य तिने आपल्याला दिलं. म्हणुन ती अजुनही ऊडु शकते. आपण जमीनीवरच आहोत.“