Friday, January 1, 2016

नाना पाटेकरांचा 'नटसम्राट' - एक अविस्मरणीय चित्रपट !



तो आला, त्याने पहिले अन अन त्याने जिंकून घेतलं ...
"टू बी ऑर नॉट टू बी देट इज द क्वेश्चन ! जगावं की मरावं हा एकच प्रश्न आहे... कुणी घर देता का घर ? एका तुफानाला कुणी घर देता का? एक तुफान भिंतीवाचून, छपरावाचून, माणसाच्या मायेवाचून, देवाच्या दयेवाचून जंगलाजंगलात हिंडतय. जिथून कुणी उठवणार नाही अशी एक जागा धुंडतय. कुणी घर देता का घर?".....
"जो आपल्या जागी ठामपणे उभा आहे तो मी आहे, ज्युलियस सीझर !! मी आहे प्रतापराव ! मी ऑथेल्लो, सुधाकर अन हेम्लेट आणि मी आहे गणपत रामचंद्र बेलवलकर ! नटसम्राट !! " नाना पाटेकरांचे एकेक वाक्य काळीज चिरत जाते, डोळे कधी ओले होऊन अश्रूंच्या धारा कधी लागतात काही कळत नाही...मराठी सिनेमाचा मैलाचा दगड ठरावा इतक्या उच्च स्तरावर हा सिनेमा पोहोचला आहे. नाना पाटेकर आणि नटसम्राटचा संपूर्ण चमू या यशाचे दावेदार आहेत.  


“कुणी घर देता का घर”? अशी आर्त साद घालत रस्त्यावर हतबल होऊन हिंडणा-या, आपलं हरवलेलं वैभव शोधणा-या महान नटाची शोकांतिका मांडणारं नाटक म्हणजे ‘नटसम्राट’. या अजरामर नाटकावर बेतलेला हा सिनेमा तुमच्यासाठी एक अस्सल मनोरंजक मेजवानी ठरणारा आहे. हा सिनेमा एकदा नाहीतर दोनदा बघायलाही काहीच हरकत नाही. किंबहुना तुम्ही एकदा सिनेमा बघितल्यावर दुस-यांदा बघण्याचाही अट्टहास कराल.

विल्यम शेक्सपिअरच्या गाजलेल्या विविध शोकांतिकांवरून प्रेरित होऊन अशीच एक शोकांतिका मराठीत नाट्यरूपात लिहिली वि. वा. शिरवाडकर यांनी. सत्तरच्या दशकात हे नाटक रंगभूमीवर आलं आणि त्याने एक नवा इतिहास रचत अभिनयाचा एक मोठा मापदंड निर्माण केला. नटसम्राटमधील अप्पासाहेब बेलवलकर हे मुख्य पात्र रंगभूमीवर साकारलं होतं ख्यातनाम अभिनेते डॉ. श्रीराम लागू यांनी.

 अप्पा बेलवलकरांची ही भूमिका करायला मिळावी हे त्याकाळातही आणि आजही प्रत्येक अभिनेत्याचं स्वप्नच. डॉ. श्रीराम लागूंनंतर सतीश दुभाषी, उपेंद्र दाते, यशवंत दत्त, चंद्रकांत गोखले, दत्ता भट, मधुसूदन कोल्हटकर आणि राजा गोसावी यांच्याही वाट्याला ही भूमिका आली. आजही अभिनयाचं परिमाण म्हणून या भूमिकेकडे बघितलं जातं. अशा अनेक दिग्गजांनंतर नाना पाटेकर यांनी या सिनेमातील अप्पासाहेब ऊर्फ गणपतराव बेलवलकर यांची भूमिका साकारली असून हा सिनेमा नानांनी स्वत:च्या खांद्यावर पूर्णपणे पेलला आहे. हा सिनेमा तुम्हाला हसवतो, रडवतो, भावूक करतो, चिड आणतो. तुमचा वेळ आणि तुमचे पैसे डबल वसूल करतो. काही मोजक्याच कलाकृती अशा असतात ज्या प्रेक्षकांच्या डोळ्यातून पाणी काढू शकतात आणि त्यातीलच एक दमदार कलाकृती म्हणजे हा सिनेमा म्हणता येईल.

 प्रत्येक मराठी रसिकाच्या मनावर या नाटकाचं गारूड आजही कायम आहे. हेच नाटक आता रूपेरी पडद्यावर भव्य रूपात प्रेक्षकांसमोर येत आहे ‘नटसम्राट’ या चित्रपटाच्या माध्यमातून. आपला दमदार आवाज आणि अभिनयसंपन्नतेच्या जोरावर मराठी रंगभूमी, चित्रपट आणि हिंदी चित्रपटातही वेगळा ठसा उमटविणारे प्रसिद्ध अभिनेते नाना पाटेकर यात अप्पासाहेब बेलवलकरांची भूमिका साकारली आहे. कित्येक दिग्गजांनी साकारलेली ही भूमिका फक्त नाना पाटेकरच साकारू शकतात हे जाणवतं. संपूर्ण सिनेमा नानांनी स्वत:च्या खांद्यावर उचलून धरला आहे. नाना पाटेकरांच्या कित्येक भूमिका आजही प्रेक्षकांच्या लक्षात आहे. पण त्यांची ही भूमिका त्या सर्व भूमिकांपेक्षा वरचढ झाली आहे. दमदार आवाज, स्पष्ट उच्चार, कलेजा चिरणारी संवादफेक, अंगावर शहारे आणणारे हावभाव यामुळे नानांनी ही भूमिका जीव ओतून निभावली आहे. या भूमिकेत नाना पूर्णपणे मोकळे झालेले बघायला मिळतात. नानांचा हा नवा अंदाजही अफलातून झाला आहे.

 सुप्रसिद्ध दिग्दर्शक महेश मांजरेकर यांनी या चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले आहे तर विश्वास जोशी, नाना पाटेकर आणि अनिरूद्ध देशपांडे यांनी निर्मिती केली आहे.महेश मांजरेकर यांनी पुन्हा एकदा त्यांच्या अफलातून, दर्जेदार दिग्दर्शनाने एक अजरामर कलाकृती तयार केली आहे. महेश मांजरेकर यांच्या गाठी असलेला रंगभूमीचा मोठा अनुभव इथे फार कामी पडला आहे. या अजरामर नाट्य कलाकृतीला सिनेमाच्या बॉक्समध्ये बसवणे शिवधनुष्य पेलण्यासारखेच आहे आणि ते त्यांनी यशस्वीपणे पेलले आहे. या सिनेमाचं लेखन या सिनेमाचा हिरो आहे.

‘नटसम्राट’ या नाटकाची ओळख ठरली ती याची संहिता आणि अभिनयसंपन्नता. अप्पासाहेब बेलवलकरांसोबतच त्यांची पत्नी कावेरीचं पात्रही यात तेवढंच दमदार आणि महत्त्वाचं होतं. रंगभूमीवर ज्युलियस सिझर, ऑथेल्लो, सुधाकर, हॅम्लेट अशी एकाहून एक सरस पात्र ज्याने लीलया साकारली आणि प्रेक्षकांची वाहवा मिळवली त्या नटसम्राट गणपतराव रामचंद्र बेलवलकर ऊर्फ अप्पासाहेब बेलवलकरांची ही कथा.

अभिनयाची कारकिर्द भरात असताना कायम प्रकाशझोतात राहणारा हा नट कालपरत्वे या प्रकाशझोतापासून दूर जातो आणि त्याच्या नशिबी येतात अंधाराच्या वाटा.. त्याच्यावर भरभरून प्रेम करणारा रसिक प्रेक्षकच नव्हे तर त्याची स्वतःची मुलेही त्याला स्वतःपासून दूर करतात.

आपल्या लोकांशी आणि रंगभूमीशी नातं तुटलेला हा नटसम्राट आपल्या पत्नीसोबत या जगापासून दूर जात हलाखीचं जीवन जगतो त्याच्या याच शोकांतिकेची गाथा म्हणजे नटसम्राट हे नाटक. याच नाटकावर आधारित ‘नटसम्राट’ चित्रपटामधून ही शोकांतिका आता प्रेक्षकांच्या भेटीस आलीय  अतिशय भव्य रूपात. यातील अप्पासाहेबांच्या भूमिकेकडे प्रत्येक अभिनेता शिवधनुष्य म्हणूनच बघतो आणि या भूमिकेचे कंगोरेही एवढे आहेत की ती प्रत्येकालाच साकारायला जमणं तसं अवघडंच.

प्रसिद्धीच्या झोतात असताना चेह-यावर येणारा तो रूबाब आणि ती रया गेल्यानंतर चेह-यावर आलेली विषण्णता, जवळच्या लोकांनी दूर लोटल्यानंतर आयुष्यात आलेली हतबलता या सर्व गोष्टी समर्थपणे दाखवणं हे मोठं आव्हानचं. डॉ. लागू यांनी साकारलेली ही भूमिका आजही अनेकांच्या लक्षात आहे. हीच भूमिका आता चित्रपटाच्या रूपेरी पडद्यावर बघायला मिळत नाना पाटेकरांसारख्या तेवढ्याच ताकदीच्या अभिनेत्याच्या अभिनयातून.

अप्पासाहेब बेलवलकरांइतकीच महत्त्वाची असलेली त्यांची पत्नी कावेरीची भूमिका साकारली आहे अभिनेत्री मेधा मांजरेकर यांनी. याशिवाय चित्रपटात सुप्रसिद्ध अभिनेते विक्रम गोखले हेही एका महत्त्वाच्या भूमिकेत आहेत. या निमित्ताने तब्बल ३५ वर्षांनी विक्रम गोखले आणि नाना पाटेकर हे दोन दिग्गज अभिनेते रुपेरी पडद्यावर एकत्र आले आहेत. महेश मांजरेकरांनी काही दृश्यांची खरंच इतकी चांगली मांडणी केली आहे की, ते दृश्य संपूच नये असे वाटायला लागते. त्यात नानांनी त्या दृश्यांना एका वेगळ्याच उंचीवर नेऊन ठेवलंय. उदाहरण द्यायचं झाल्यास गणपतराव जेव्हा घर सोडून जातात ते दृश्य, त्यानंतर मुलगी त्यांच्यावर चोरीचा संशय घेते ते दृश्य. त्यानंतर सरकार यांचा अंत होतो ते दृश्य. चोरीच्या संशयाचं दृश्य तर तुमच्या हृदयाचे ठोके थांबवतं. या दृश्यात नाना पाटेकर यांनी आणि मॄण्मयी देशपांडे हिने कमालीचा अभिनय केला आहे.

याव्यतिरिक्त मृण्मयी देशपांडे, सुनील बर्वे, नेहा पेंडसे, अजित परब आणि जयवंत वाडकर या कलाकारांच्याही यात महत्त्वाच्या भूमिका आहेत. चित्रपटाची पटकथा महेश मांजरेकर आणि अभिजीत देशपांडे यांची असून संवाद किरण यज्ञोपवित आणि अभिजीत देशपांडे यांचे आहेत. चित्रपटाचं संकलन केलंय परेश मांजरेकर यांनी तर कला दिग्दर्शन एकनाथ कदम यांचे आहे तर छायाचित्रण केलंय अजित व्ही. रेड्डी यांनी. या चित्रपटात दोन गाणी असून ती अजित परब यांनी संगीतबद्ध केली आहेत.

फिनक्राफ्ट मीडिया, गजानन चित्र आणि ग्रेट मराठा यांची निर्मिती असलेला हा ‘नटसम्राट’ येत्या १ जानेवारीला झी स्टुडिओजच्या माध्यमातून नववर्षाच्या पहिल्याच दिवशी प्रेक्षकांच्या भेटीस आला आहे. मराठी सिनेमाने रसिक प्रेक्षकांना एक अनमोल नजराणा नव्या वर्षाच्या पहिल्या दिवशी दिला आहे त्याचे स्वागत चित्रपटगृहात जाऊनच केले पाहिजे....

समीर गायकवाड .

( लेखासोबतची फोटोफ्रेम - माहिती अमित इंगोले यांची आहे. )