Monday, July 31, 2017

रेड लाईट डायरीज - 'सावित्री' ..


मिरजेतल्या उत्तमनगर वस्तीत एका केसस्टडीच्या वेळेस बागलकोटमधील जमखंडीची सावित्री भेटली होती. 
एकदम कजाग. दिवसातून दहा वेळा तंबाखू मळणारी. पदराचे भान नसणारी. बोलताना उजव्या हाताच्या तळव्यावर डाव्या हाताची मुठ आपटणारी, वेळप्रसंगी आपल्या गिऱ्हाईकाला गच्चीला धरून बाहेर काढणारी आणि बाका प्रसंग असेल तर लाथेने तुडवून काढणारी. ओठातून हवा उडवावी तशी ओठाच्या डाव्या कोपऱ्यातून थुंकीची पिचकारी उडवणारी, बोलताना मध्येच थांबून डोळे रोखून बघणारी, लाडात आली की हातातल्या बांगडयांचा चाळा करणारी डावरी, खुर्चीवर पाय सोडून बसली की तबला वाजवावा तसा एकसलग पावलं बडवत राहणारी, रागात असली की भिताडाकडे तोंड करून बसणारी आणि आनंदाचा ओव्हरडोस असला की दोन टॅंगोपंच आरामात रिचवून आपल्या फळकुटाच्या खोलीच्या साम्राज्यात बिनघोर लोळत पडणारी, निर्ल्लजतेची सीमा गाठली की अनावृत्त होऊन दाराआडून डोकावणारी, केसाचे कधी बोचके करणारी तर कधी मस्त आवरून सावरून गजरा माळून अंबाडा घालणारी, जेवायला बसली की मचामचा आवाज करणारी, चहा पिताना फुर्र फुर्र करणारी, इच्छा असेल तरच धंद्याला बसणारी नाहीतर सिनेमा थेटरात जाऊन बसणारी, कुणाच्याही भांडणात कधीही मधे न पडणारी पण संकटात मदत करणारी, कधीही लहान लेकराच्या गालावरून हात न फिरवणारी पण वस्तीतल्या खुडूक झालेल्या रंडीला आपल्या कमाईतली मोठी नोट देणारी सावित्री एक अजब रसायन होतं...

रंगाने बऱ्यापैकी काळी होती ती. देखणी तर अजिबात नव्हती पण तिच्या मते, सौंदर्याच्या व्याख्या ज्याच्या आधारे ठरवल्या तो एक चापलुसीचा वासना बनाव होता. व्हंडगुळया कपाळाची, बसक्या नाकाची आणि दात पुढे आलेल्या काळ्या मोठ्या ओठाची ठेवण तिच्या चेहऱ्यावर होती. चपटी हनुवटी आणि वर आलेले गाल यामुळे तिला सगळे चौकटची काळी राणी म्हणत ! तिला कुणी असं तोंडावर बोललं आणि तिचा मूड असला तर ती हसायची आणि मूड नसला तर तिच्या हाती चप्पल असायची. तिला आपल्या दिसण्याचे काहीही सोयरसुतक नसे. मिचमिच्या डोळ्यात ती भलं मोठं काजळ घालून बसायची. तिच्या काळ्या रंगाला खुलून न दिसणाऱ्या साड्या घालायची, ब्लाऊज आणि साडीच्या रंगाचा मेळ नसे, कशाचाही ताळमेळ न लागेल अशा प्रकारचे कपडे ती घाली. कधी कधी तर परकर पोलकं आणि त्यावर टॉवेल असं भयंकर कॉम्बिनेशन असे ! इतक्यावरच ती थांबत नसे. लिपस्टिकपासून ते पावडरपर्यंत जाम लेप फासाफाशी ती कधी करायची तर कधी काहीही न लावता एकदम कोरा काळा तुकतुकीत चेहरा.
तिला विचारलं, "सावित्रे अशी का राहतेस ? तुला लोक हसत असतील असं वाटत नाही का ?"
सावित्रीने दिलेलं उत्तर प्लेटो, ऍरिस्टॉटलच्या तर्कशास्त्राच्या तोडीचं होतं -
"
दुनियेने पैसे दिले की मी त्यांच्याखाली झोपते इथवरच माझा आणि त्यांचा संबंध ... काम झालं की पब्लिक निघून जातं... माझ्यावर मालकी नाही कुणाची न कुणाची ताबेदारीही नाही, मी काळी असली म्हणून काय झालं ? मला जे रंग आवडतात त्याच रंगाच्या साड्या मी नेसणार. नटल्या सजल्यावर जगाला मी कशी दिसते याला घेऊन मी काय करू ? मला जसं आवडतं तसं मी सजते, नटते. माझी वासना, माझी भूक, माझं नटणं, माझं जीवन हे सर्वतोपरी माझं आहे. संसारी बायकासारखी माझ्यावर कुणाची बंधने नाहीत, मी मुक्त आहे, स्वतन्त्र आहे, मी माझ्यासाठी जगते. मी साडी काळी नेसली की पांढरी याचे जगाला काय वाटत असेल या विचाराने मला फरक पडत नाही. कारण एकेक करून सगळी वस्त्रे मी उतरवते, ती पण माझ्या मर्जीने ! ...आता तूच सांग, सगळीकडं चालती का अशी बायांची मर्जी ? ..मी माझ्या मर्जीची राणी आहे. मग ती चौकट असो वा इस्पिक मला घेणंदेणं नाही. ज्या जगाने मला इथे लांडग्याच्या हवाली केले त्या जगासाठी मी माझं जगणं आणि माझ्या आवडी निवडी का सोडू ?" ...
उंट छाप बिडी हा तिचा आवडता धूरसोड्या ब्रँड होता. त्याची वलये हवेत सोडत ती समोरच्याच्या डोक्याचा ताबा घेई. कधी कधी काही लोक आपल्याला खूप काही शिकवून जातात त्यातीलच ही एक वल्ली .. सावित्रीच्या तळहाताला मोठे घट्टे होते, बालपणी दगडखाणीत कामाला होती ती. आपल्या मर्जीने पळून आली होती आणि मर्जीने जगत होती... तिचा मार खाणारा म्हणायचा, 'बाईचा हात आहे का दगड !' पण असं कुणी म्हटलं की तिचं दगडी बालपण तिला आठवे आणि मग दार बंद करून ती स्वतःला कोंडून घेई...

- समीर गायकवाड.