Wednesday, October 12, 2016

झपाटलेला ....



आबासाहेब इनामदारांना जाऊन आता पाचेक वर्षे झालीत. गाव त्यांना विसरू शकलेलं नाही, एक दिवस असा जात नाही की आबांचे नाव निघाले नसेल. याचं खरं कारण भयावह होतं. आबांच्या आठवणींनी गावकऱ्यांच्या मनात भीती निर्माण होण्याचं कारण म्हणजे त्यांचा भव्य वाडा. या वाड्याची आता रया गेली आहे. गावकरयांच्या भाषेत सांगायचं झालं तर 'आबांच्या भुताटकीने झपाटलेला वाडा' आता ओस पडला आहे. गढीसारखं भक्कम असणाऱ्या अजस्त्र आकाराच्या त्या वाडयात चिलारीची काटेरी झाडं मधोमध उगवलीत. वाडयाचे प्रशस्त शिसवी प्रवेशद्वार कायमस्वरूपी बंद आहे. भवताली वाढलेल्या वेड्यावाकड्या झाडांमुळे वाडयात उजेड कसला म्हणून येत नाही. वाड्याच्या खिडक्यांची तावदाने अजून शाबूत आहेत. दिवसा त्यातून जो काही अंधुक प्रकाश झिरपतो तितकीच काय ती दृश्यमानता. संध्याकाळ झाली की इनामदारांचा वाडा तिथं अंधाराचे साम्राज्य गडद होत जातं आणि वाडा अधिकच भकास वाटत राहतो. एक भयाण शांतता तिथं नांदते.

गावातले लोक रात्रीच काय दिवसादेखील वड्याच्या आसपास देखील फिरकत नाहीत. सगळ्या पंचक्रोशीत वदंता आहे की इनामदारांचा वाडा झपाटलेला आहे, वाड्यात आबासाहेबांचे भूत राहते. चुकून माकून एखाद्या अमावास्येला वा पौर्णिमेला वाड्यातले दिवे बंदचालू होतात, कुणी सांगतं की वाडयाच्या खिडक्यासुद्धा उघडल्या जातात आणि आपोआप बंद होतात. आतून हसण्याचा, खिदळण्याचा, बोलण्याचा क्वचित कधीतरी आरडाओरडा देखील कानी पडतो असे गावकरी सांगतात. काहींच्या मते तर काचा फुटल्याचा आवाज येतो तर काही सांगतात की सिगारेटीचा वास आसपास घुमतो म्हणे ! अशाच सतराशे साठ कहाण्या या वाडयाबद्दल ऐकायला मिळतात. माझा मात्र अशा भाकडकथांवर विश्वास नाहीये. मी विज्ञानावर विश्वास ठेवणारा एकविसाव्या शतकातला आधुनिक विचारांचा पुरस्कर्ता, त्यामुळे मला हे सर्व काही पटत नाही. पण माझं म्हणणं ऐकणार तरी कोण ? माझं बोलणं जरी ऐकलं तरी ते पटायला पाहिजे, ते ही होताना दिसत नाही. त्यामुळे माझं प्रवचन सांगायला मी कोणाच्या दारात जात नाही. आपण भलं आणि आपलं काम भलं !

आबासाहेब इनामदार म्हणजे आमच्या गावचे मोठे प्रस्थ. शंभर एकर बागायती जमीन आणि गावातल्या घराव्यतिरिक्त शेतशिवारातला भरभक्कम दगडी वाडयाचे धनी इतकीच त्यांची ओळख नव्हती. कुणालाही मदत करणारा भला माणूस, झाडाझुडपांपासून ते मुक्या प्राण्यापर्यंत सर्वांवर माया करणारा एक हळव्या मनाचा माणूस, मोठ्या मनाचा आणि मोठ्या हाताचा दाता, काकडआरतीपासून ते सांजेच्या किर्तन प्रवचनास वेळेवर हजर राहणारा, गावातल्या दिंडीच्या वारीच्या खर्चापासून महाप्रसादापर्यंतचे खर्च एकहाती उचलणारा, सर्वांच्या सुखदुखात सामील होणारा अन पंचक्रोशीतल्या गावांतले तंटे बखेडे मिटवणारा माणूस अशी त्यांची ख्याती असल्याने अख्ख्या गावाला तो देवमाणूसच वाटायचा. इतकं ऐश्वर्य, किर्ती, मानसन्मान याच्या जोडीला आबासाहेबांचे स्वभावगुण मनस्वी देखणे होते. ते अत्यंत सज्जन आणि पापभिरू होते. त्यांच्या घरात सर्व सुखे नांदत होती, लक्ष्मी पाणी भरत होती असं म्हटलं तरी वावगं ठरू नये इतका पैसाअडका, जमीनजुमला  त्यांच्याकडे होता. पैसा पैशाला जोडून येतो म्हणतात तसा नित्यनेमाने वाढत्या अंगाने येत होता. शेतातलं समृद्ध दुभदुभतं घरात होते, खंडीभर धान्य कोठारात पडून असे. त्यांना कुठल्याच गोष्टीची ददात नव्हती. परंतू आबासाहेबांच्या आयुष्याला एकच दुःखाची झालर होती, त्यांना मुलबाळ नव्हतं. त्यांच्या वागण्या बोलण्यातून याविषयीचे वैषम्य मात्र कधीच जाणवत नसे. त्यांच्या पत्नी वनमालाबाई म्हणजे गावासाठी अक्कासाहेब ! त्यांचा स्वभाव आपल्या नवऱ्याच्या स्वभावास साजेसाच होता. सगळं गाव या लक्ष्मीनारायणाच्या जोडीवर आपला जीव ओवाळून टाकत असे.

साठी गाठलेल्या आबासाहेबांनी आपल्याला मुलबाळ नाही म्हणून कधी फिकीर केली नाही, आपल्या भावांच्या मुलांना ते आपली मुलं समजत. इतकंच नव्हे तर त्यांच्या वाट्याची शेती देखील त्यांनी आपल्या भावांना अन पुतण्यांना कसायला देऊन टाकली होती. त्यांचे भाऊ, पुतणे हे ही त्यांच्यासारखेच मनमिळाऊ स्वभावाचे होते. ते या दोघांची मनापासून काळजी घेत असत, त्यांना जीव लावत असत. अशा या देखण्या कुटुंबावर एके दिवशी मोठा आघात झाला. एका लग्नसमारंभाहून परतताना वनमालाबाईंचा अपघाती मृत्यू झाला. वनमालाअक्का घरच्या गाडीतूनच प्रवास करत होत्या पण त्यांच्या कारला बसलेली टक्कर इतकी मोठी होती की कारच्या चालकासह आत बसलेले सर्वचजण जागीच मृत्यूमुखी पडले. त्यांच्या देहांचा अक्षरशः चेंदामेंदा झाला होता. त्या दिवशी अख्खं गाव हळहळलं, कुणाच्याच घरी त्या दिवशी चूल पेटली नाही. लोकांना आता चिंता लागून राहिली होती की उतारवयात आपल्या प्रेमळ जिवलग पत्नीचा विरह आबासाहेब कसा सहन करतील, ते उन्मळून तर पडणार नाहीत ना ? लोकांची शंका काळाने रास्त ठरवली. आपल्या प्रिय पत्नीच्या अकस्मात निधनामुळे आबासाहेब उदास राहू लागले, एकांतात बसून राहू लागले, त्यांनी लोकांत मिसळणं हळूहळू कमी केलं. गावातल्या घरी येणंजाणं बंद केलं. दिवस दिवस ते वाड्याबाहेर पडेनासे झाले. त्यांची प्रकृती खालावू लागली. त्यांच्या भावंडांनी त्यांना दवाखान्यात नेऊन आणले पण काही फरक पडला नाही. एक चालता बोलता माणूस अबोल एकलकोंडा होऊन गेला. गाव त्यांच्यासाठी हळहळ व्यक्त करण्यापलीकडे काही करू शकलं नाही..

एके दिवशी आबासाहेबांना भेटायला त्यांचे बालमित्र दिगंबरभाऊ गावात आले. दिगूभाऊ मुळचे आमच्याच गावाचे पण गावातल्या शिक्षणानंतर पुढचे शिक्षण घेऊन ते मोठ्या कंपनीत कामाला लागले, नंतर त्यांनी स्वतःची कंपनी मुंबईत काढली होती. त्यांची मुलेच त्यांचा सर्व कारभार बघत असत. दिगूभाऊंसोबत त्यांचे दोन मित्र देखील ग्रामीण जीवन अनुभवण्यासाठी गावात आले होते. कधी एकदा आबासाहेबांना भेटेन असं दिगूभाऊंना झालं होतं. आपल्या भावाच्या तब्येतीस आराम पडावा म्हणून आबांच्या भावानेच आबांच्या जिवलग बालमित्रास विशेष निरोप देऊन बोलावून घेतले होते. दिगूभाऊ आणि त्यांचे मित्र इनामदारांच्या वाडयावरच उतरले होते. बघता बघता त्यांना वाड्यावर येऊन पाचसहा दिवस उलटले, त्यांच्या सहवासाने आबासाहेबांच्या चेहऱ्यावर बरयाच दिवसांनी पुसटशा स्मितरेषा उमटल्या. त्यांच्या येण्याने आबासाहेबांना किंचित विरंगुळा मिळाला असावा असं लोकांना वाटलं. पण वास्तव वेगळेच होते. आबासाहेबांच्या मनात एक रुखरुख राहून गेली होती की, आपण आपल्या पत्नीच्या अखेरच्या क्षणी तिच्या जवळ नव्हतो. तिला आपल्याला काही सांगायचे होते का ? तिची कुठली इच्छा अपूर्ण राहिली होती का ? हे प्रश्न त्यांचा सतत पिच्छा पुरवत असत. आपल्याला मुलबाळ झाले नाही, पत्नीला मातृत्वाचे सुख देता आले नाही त्याबद्दल तिची एकवार हात जोडून माफी मागावी असे त्यांना मनोमन वाटे. आता मित्रांचा सहवास लाभल्यावर त्यांनी मित्रांपाशी आपल्या मनातली रुखरुख बोलून दाखवली होती..

आपल्या मित्राची अशी उलघाल होत असलेली पाहून अन त्याची बिकट मानसिक, शारीरिक अवस्था पाहून दिगूभाऊंना खूप वाईट वाटले. त्यांनी आबासाहेबांना धीर दिला आणि यावर काही मार्ग निघतो का बघू असं बोलून त्यांनी त्यांचे तात्पुरते समाधान केले. येत्या अमावस्येच्या रात्री त्यांनी यावरचा उपाय करायचे ठरवले. आबासाहेब आणि त्यांचे मित्रच त्या रात्री वाडयावर मुक्कामाला थांबले होते. रात्री साडेअकराच्या सुमारास सगळे त्यांच्या दिवाणखाण्यात जमा झाले. मंद प्रकाश देणारे दिवे चालू ठेवून त्यांनी बाकीच्या सर्व लाईटस बंद केल्या. त्यामुळे आत काय चाललेय याची बाहेरून कुणालाही कल्पना येणे अवघड होते. दिगूभाऊंनी आणि त्यांच्या मित्रांनी प्लँचेटची सगळी तयारी करून ठेवली होती. त्या भयाण अंधाररात्रीस त्यांच्या घरात असलं मंत्रतंत्रविद्येचं काही कारस्थान सुरु असेल याची मला कल्पना नव्हती आणि जरी असलं काही मला कळलं असतं तरी मी त्यात भाग घेणे दूर उलट खिल्ली उडवली असती. आमचं शेत, वस्ती इनामदारांच्या शेताला लागून असल्याने मी आबासाहेबांच्या अंधश्रद्धाळू स्वभावाला चांगलाच ओळखून होतो. माझं त्यांच्या घरी येणं जाणं असे, चीजवस्तू द्यायची घ्यायची झाली तर आबासाहेब मला बोलावून घेत असत. त्यांची माझ्यावर फार श्रद्धा होती. वनमालाअक्का देखील मला आपला भाऊ मानत. घरी काही गोडधोड केलं की आमच्या घरी पाठवून देत असत. एकूणच मी त्यांच्या जवळचा माणूस होतो अन त्यामुळे त्यांच्या घरातली बारीकसारीक माहिती मला होती. कधीकधी तर मला त्यांचा हेवा वाटे. लिंबूमिरची पासून कणकेच्या बाहुलीपर्यंतचे टोटके ते अवलंबत, पण त्यामागचे हेतू - कारण चांगले असल्याने त्याचा कधी गावभर बभ्रा झाला नव्हता.पण आबासाहेबांना दुखवायला नको म्हणून मी या विषयावर त्यांच्याशी कधीच बोललो नव्हतो.

आबासाहेब आणि त्यांचे मित्र एकमेकाचे हात धरून समोरासमोर बसले. मेणबत्त्याच्या मिनमिनत्या उजेडात त्यांचे चेहरे भीतीदायक दिसत होते, हलत्या सावल्यांनी त्यात भर पडत होती. त्यांचा वाडादेखील बहकल्यासारखा वाटत होता. या प्रकरणाबद्दल दिगूभाऊंनी आबासाहेबांना आधीच पूर्वकल्पना देऊन ठेवली होती. लाकडी आयताकृती पाटावर सोंगटया आणि दोन रिकाम्या वाट्या मधोमध मांडून ठेवल्या होत्या, पाटाच्या मधोमध लावलेली एक मेणबत्ती पेटवून त्या सर्वांनी  तिच्याकडे एकाग्र चित्ताने पाहत पुटपुटायला सुरुवात केली. वनमालाच्या आत्म्यास त्रास द्यायला नको, दुसऱ्या कोणाकडून तरी आपण सर्व प्रश्नाची उत्तरे जाणून घ्यावीत या हेतूने आबासाहेबांनी एका परिचिताचे नाव दिगूभाऊच्या कानात सांगितले. दिगूभाऊंनी काही सेकंद डोळे मिटले, त्यांच्या दोन्ही बाजूस बसलेल्या मित्रांचे हात त्यांनी गच्च धरून ठेवले. आणि आबासाहेबांनी सांगितलेल्या व्यक्तीच्या नावाचा पुकारा करताच तिथली परिस्थिती बदलू लागली. मेणबत्त्यांच्या ज्योती कमीजास्त होऊ लागल्या, खिडक्या आपोआप उघडझाप होऊ लागल्या. भूमीकंप होतोय की काय असं वाटू लागलं. खोलीतल्या वस्तूंची हालचाल होऊ लागली, आदळआपटीचा आवाज वाढू लागला, घुमणाऱ्या हुंकाराचे वाढत्या आवाजातले स्वर कानी पडू लागले. उघडलेल्या खिडक्यातून रोरावणारा वारा आत घुसला, पिसाळलेल्या वाऱ्याने तो लाकडी पाट उधळला गेला, त्यावरचं सगळं साहित्य भवताली उडून पडलं. इतक्या गदारोळात दिगूभाऊंचे प्रश्न विचारणे सुरूच होते. बाकीचे भांबावून गेले होते, भयग्रस्त चेहऱ्याने त्यांनी परस्परांच्या हातावरची पकड घट्ट केली होती. त्यांच्या हृदयाची धडधड वाढत चालली होती. दिगूभाऊंचे उच्चारण बंद होत नसलेलं पाहून कसला तरी चित्कारण्याचा आवाज त्या वारयाबरोबर वाडयात घुमू लागला. असं काही घडू शकतं हे दिगूभाऊंनी बजावून सांगितलेले असल्याने आबांसह त्यांचे दोन्ही मित्र डोळे गच्च मिटून, श्वास रोखून, जीव मुठीत घेऊन बसले होते. असला प्रकार पहिल्यांदाच अनुभवणारे आबासाहेब मात्र त्या आवाजाने, गोंगाटाने भयभीत झाले होते. वाढत्या अस्वस्थतेमुळे अखेर अघटीत घडले. त्यांची एकाग्रता भंग पावली, त्यांनी डोळे उघडले आणि समोर जे काही पाहिले ते बघून ते इतक्या मोठ्याने किंचाळले की ऐकणाऱ्याचा श्वास रोखला जावा. अन झालेही तसेच. किंकाळीच्या आवाजाने दिगूभाऊंनीही डोळे उघडले, सर्वांची एकाग्रता लोप पावली. त्यांनी देखील जे काही पाहिले ते त्यांच्या कल्पनेपलीकडेचे होते. त्यांनी लाईटस सुरु करण्याचा प्रयत्न केला पण लाईट्स लागल्या नाहीत, फोन करण्याचा प्रयत्न करून पाहिला पण फोन लागला नाही, दिवे लावून उजेड करावा म्हटलं तर काडीपेटीही सापडेनाशी झाली. काय करावे कुणालाच सुचेनासे झाले आणि अचानक सगळ्या खिडक्या आपोआप धाडकन आवाज करत बंद झाल्या. दिवाणखान्याची दारे बाहेरून बंद झाली. बराच वेळ आतून आवाज येत राहिले अन काही वेळाने सारे आवाज बंद झाले. सोसाटयाचा वाराही एकाएकी लुप्त झाला.

सकाळ होताच गावभर बातमी पसरली. आबासाहेब रात्री झोपेतच गेले. दिगूभाऊ आणि त्यांचे मित्र तिथेच बेशुद्धावस्थेत आढळले. काय झाले असावे याचा गाव कयास लावत राहिले. पण सत्य कुणाला कळले नाही. दिगूभाऊ आणि त्यांच्या मित्रांना दवाखान्यात भरती केले गेले पण ते पुन्हा कधीच गावी परतले नाहीत. आबासाहेबांच्या भावांशी देखील त्यांनी कधी संपर्क केला नाही. त्या दिवसानंतर रोज रात्री त्या वाडयात लोकांना विविध भास होऊ लागले. आवाज ऐकू येऊ लागले अन हळूहळू वाडा ओस पडू लागला. आबासाहेबांचे आप्तदेखील केवळ शेतातल्या कामापुरता सकाळी येऊन अंधार पडण्याआधी गावाकडे परतू लागले. गावभर अफवांना ऊत आला. काही महिन्यात वाडा पूर्ण ओस पडला. सर्वत्र कोळ्याची जाळीजळमटे झाली. घरात केरकचरा साठून राहिला अन अंगणात पालापाचोळयाचे ढीग लागून राहिले. अमावस्येला मात्र वाड्यास आतूनच जाग आलेली असते. लोक म्हणत की, ‘वाडयाला आबासाहेबांचे भूत लागले, वाडा झपाटून गेलाय.’ मला मात्र लोकांचे हसू येते. आबासाहेब बिचारे त्या दिवशी घाबरून धक्का बसल्याने हृदयक्रिया बंद पडून जागेवरच बसल्या बसल्या गेले होते. मरताना त्यांच्या तोंडून बाहेर पडलेली किंकाळी हाच त्यांचा अखेरचा आवाज. त्या दिवसानंतर त्यांचा आणि जगाचा संबध तुटला तरी लोक त्यांना दोष देतात, त्यांनी वाडयाला झपाटले अशी चर्चा करत बसतात.

मी अशा लोकांत सामील होत नाही, कारण मला हे बोलणेच पटत नाही. कारण असं कसं शक्य आहे ? पाचेक वर्षापासून मी त्या वाडयात एकटा राहतोय मला कधी आबासाहेबांचेच काय कुणाचेही भूत दिसले नाही. लोकांच्या या बाष्कळ गप्पांची  मला कीव येते. त्यावर हसावे की रडावे हे कळत नाही. तरीही मी मस्तपैकी माझ्याच नादात जगत असतो. ज्या दिवशी वनमालाअक्कांचे वर्षश्राद्ध असते त्याच दिवशी आमच्या घरी माझ्या फोटोलाही हार चढवतात तेंव्हा मात्र मला राग येतो. वनमालाअक्कांचा अपघात ज्या दिवशी झाला त्या दिवशी त्यांचा नेहमीचा ड्रायव्हर आला नव्हता म्हणून त्या दिवशी त्यांची गाडी चालवण्यासाठी त्यांनी मलाच बोलवलं होतं. अनेक दिवसापासून मी वाड्यात येत जात होतो पण त्यांच्या शाही गाडीत बसण्याची माझी दाट इच्छा होती. ती उपलब्धी मला वनमालाअक्कांनी दिली. कोणतेही आढेवेढे न घेता मी त्यांना होकार दिला. माझं एक स्वप्न पूर्ण झालं. माझं आणखी एक स्वप्न होते ते म्हणजे या वाड्यात कायमस्वरूपी राहण्याचे ! माझे हे स्वप्न खुद्द आबासाहेब आणि दिगूभाऊंनी यांनी पुरं केलं. त्या रात्री त्यांनी प्लँचेट करताना मलाच बोलवलं होतं, मग मी कसला परत जातो ! आता या वाड्यात माझे  आयुष्य अगदी सुखात आहे. हरेक अमावास्या आता मी वाडयात दणक्यात साजरी करत असतो, इथं कुणाचा मला व्यत्यय नाही की कसला त्रास नाही ! मनस्वी एकांत आणि मी आम्ही दोघंच इनामदारांच्या वाड्यात राहतो.     

- समीर गायकवाड.


No comments:

Post a Comment