Tuesday, August 9, 2016

अखिल बिरादरीचा बापवृक्ष .....

मातीवरील अस्सल प्रेमाचे जगातील सर्वात श्रेष्ठ प्रतिक काय असेल तर तो वटवृक्ष !
एका अंकुराच्या रूपाने उगवलेलं इवलंसं रोप मातीत खोल रुजत जातं आणि त्याचा देहयष्टी फुलत जाते. बुंधा भरत जातो अन फांदया हवेला कवेत घेऊ पाहतात.बघता बघता हातात मावणारे खोड काही वर्षात भले मोठे होऊन जाते. प्रचंड पसारा वाढतो.
जणू काही जास्तीत मातीला ऊन, वारा, पाऊस यांपासून जपण्यासाठी तो पसरतच जातो, थंडगार सावली मातीला देऊ लागतो. वड उभा आडवा वाढू लागतो पण मातीची ओढ कायम राहते, मग त्याला पारंब्या फुटतात.
या पारंब्या मातीच्या दिशेने झेपावतात, जणू काही दूरदेशी गेलेला एखादा भूमिपुत्र आपल्या भाळास माती लावण्यासाठी व्याकूळ व्हावा तशा या पारंब्या मातीसाठी स्पर्शातुर झालेल्या असतात. पारंब्या मातीवर आपला माथा टेकतात अन हळूहळू मातीत शिरतात !
आभाळाच्या दिशेने वड वाढतच राहतो अन तो जसजसा वाढू लागतो तसतशा त्याच्या पारंब्या वाढू लागतात. मुलगा कितीही मोठा झाला तरी तो आपल्या मायबापास वा मायभूमीस विसरू शकत नाही हेच जणू त्या वटवृक्षाला सुचवायचे असेल !
त्याच्या मातीतल्या मुळ्या त्याला मेघाकडे जाण्यास उद्युक्त करत राहतात तर पारंब्याचे ओझे त्याला मातीकडे झुकायला लावते !
काळ पुढे सरकत राहतो, वड वाढतच जातो अन मग विशाल जटा मोकळ्या सोडून ध्यानस्थ बसलेल्या एखादया तेजःपुंज ऋषीसारखा तो दिसू लागतो.
त्याला सौभाग्यलक्षणी सुकेशिनी आपल्या सोबतच्या धाग्यात गुंफतात तेंव्हा त्याला उधाण येतं.
पोरंबाळं त्याच्या पारंब्याशी खेळायला लागतात तेंव्हा तो गदगदून जातो.
एखादा वाट चुकलेला वाटसरू त्याच्या सावलीत येऊन बसतो, पाठ टेकतो तेंव्हा त्याला सावलीचे पांघरूण घालतो.
थकले भागले कष्टकरी जीव त्याच्या सावलीत येऊन भाकरीचे फडके सोडतात तेंव्हा वड तृप्तीचे ढेकर देतो.
तळ्याकाठचा वडतर त्या पाण्याशी गुजगोष्टी करतो अन अधून मधून त्याच्या देहावरून ओघळत येणारे पिवळे पान अंगाभोवती तालबद्ध गिरक्या घेत खाली येते अन पाण्यास हलकेच चुंबते ! मग काय लाजेने चूर झालेल्या पाण्यावर लज्जेचे तरंग उठतात !

गावातल्या भल्या मोठ्या वडाभोवती एक मस्त ऐसपैस गोलाकार कट्टा बांधला की झाला पार तयार !
मग रिकाम्या माणसांनी तिथं येऊन तासंसास चकाट्या पिटत बसावं अन पारानं त्या ऐकत राहावं !
क्षणभराच्या उसंतीत जाणलेली ख्याली खुशालीपासून ते आपल्या सासूरवाशीण बहिणीबाळीच्या अडचणी अन आईवडिलांच्या आजारपणापर्यंतच्या सर्व गावगप्पा येथे होतात.
कोणाच्या घरी पाहुणे आलेत इथपासून ते कोणाच्या घरी देवदेव आहे इथपर्यंतची पहिली खबर या पारावरून गावात पसरते. इथल्या वडाने गावातली पंचांची पंचायत बघितलेली असते अन त्यातआलेले आसू आणि हसुचे हजारो भावानुभव आपल्यात साठवलेले असतात.
लहान मुलांच्या अनेक विट्या या वडाने अलगद झेललेल्या असतात तर कधी कटून आलेला एखादा पतंग त्याच्या शहाजोग फांद्यांनी आपल्या गळ्यात अडकवून ठेवलेला असतो.
वडाभोवतालचा हा कट्टा गावाच्या सांस्कृतिककार्यक्रमांचे मंच म्हणून जेंव्हा जगत असतो तो तेंव्हा अभिजात प्रतिभेचे नवनवोन्मेषाचे अगणित हुंकार बनतो.
कधी एखाद्या सभेचे तर एखाद्या बैठकीचे दमदार बोल ऐकण्यासाठी गावकरी त्याच्याभोवती गोळा झालेले असतात तर कधी पावसाळी दिवसात तिथ साठलेल्या पाण्यात खेळणारी पोरे पाराने आपल्या कुशीत घेऊन त्यांच्याशी मस्ती केलेली असते.
 वडाचा हा पार गावाची कळा सांगतो. पार स्वच्छ अन प्रसन्न असेल तर गावगाडा खुशीत अन शिस्तीत चाललेला आहे याचे ते प्रतिक असते. तर पाराभोवती कचरा साठलेला असेल अन पार उदास भासला तर गावात काहीतरी अप्रिय घडल्येय कुणीतरी गेलेय याची ती चाहूल असते.
हा वटवृक्ष गावातल्या रग अन रंगेलपणाचाही अंदाज बांधत असतो. मिशीवर पीळ देत दिली घेतलेली आव्हाने अन जीवावर उदार होऊन लावलेल्या पैजा याचे अनेक स्पर्श तिथल्या पारंब्या शिवता क्षणीच मस्तकातून भिनतात. पारात कैद असतात अनेक अपेक्षा अन उपेक्षाची जीवघेणी गाऱ्हाणी ती मात्र वड फक्त आपल्या एकट्याच्या अंतःकरणात ठेवून असतो त्याचे शेअरिंग नसते. वडाचे ते असहाय दुःख असते, त्याच्या अबोलव्यथांचे प्रकटन कधी करत नाही.

सर्व ऋतूत सर्वकाळी तो आपले अंतःकरण खुले करून उभा असतो.
वड कुठेही असो तो भारदस्तही वाटतो अन आपलासा वाटतो.
त्याच्या भोवती धागे गुंडाळल्याने सात जन्म पती कुणा सौभाग्यवतीला मिळतो का नाही हे माहिती नाही पण त्याचे आणि आपले प्रेमाचे बंधन असेच शाबूत ठेवून आपण त्याची रक्षा केली तरी येणाऱ्या सात पिढ्या वसुंधरेचा खरा आनंद घेऊ शकतील हे नक्की..


उनाड वाऱ्याने कधी वादळाचे रूप घेतले तर त्याच्याशी तो साऱ्या ताकदीनिशी भिडतो अन त्याला आवरण्याचा प्रयत्न करतो. सोसाट्याच्या वाऱ्यावावदानात उभा असलेला विशालकाय वटवृक्ष म्हणजे रणभूमी एकटयाने गाजवणारा महाबली, वज्रबाहू असणारा एखादा निष्णात मल्लच जणू! धोधो पडणाऱ्या पावसांत तो चिंब भिजून जातो पण अंगाखांदयावरची घरटी खाली पडू देत नाही. त्या सर्व विहंगकुळांचा तो आदयप्रपालक असावा असे भासत राहते.
जर कधी पाऊस खूपच बेभान झाला, मेघगर्जनांनी सृष्टीच्या कानठळ्या बसवल्या तर मात्र वड लगेच सावध होतो. आपल्या बाह्या सरसावतो. काळ्या आभाळात लखलख करत कर्णकर्कश्श आवाजात देहभान विसरून कुठेही कोसळणारी सैरभैर झालेली सौदामिनी हे त्याचं लक्ष्य असतं. तो तिला विनवण्या करतो, 'बळीराजाच्या घरादारावर पडू नकोस, गोठयात लोळू नकोस, गायीवासरांच्या जीवावर उठू नकोस, लहान सहान झाडांना छळू नकोस. मी एकटाच पुरेसा आहे तुला बाहूत घेण्यासाठी' ! अन वड हसत खेळत तिला आभाळमिठी मारतो !
वड जळून जातो.

कधी कधी त्याला मोठाल्या आऱ्या लावून कापले जाते, त्याचा अजस्त्र बुंधा तुटून पडतो अन भलेमोठे खोड आपला जबडा उघडा करून निपचित राहते. त्याच्या फांद्यावरची घरटी कोसळतात, पण त्यातली पिलं रडत नाहीत कारण त्यांचा आधारवडकच कोसळल्यामुळे त्यांचे अश्रू मुके झालेले असतात.
रणांगण गाजवून पडलेल्या महावीरासारखं वडाचे कलेवर तिथे पडून राहते.
त्याची रया जाते. त्याच्या फांदया न फांदया कापल्या जातात.
एखादया थकलेल्या जरठजीर्णास लाथाबुक्क्याने तुडवून विद्ध करून ओसाड माळावर टाकून दयावे तसे त्याचे अवशेष फक्त तिथे राहतात.
काही फांदया अन मातीत अर्धवट आत राहिलेल्या मुळ्या इतकंच काय ते बाकी असतं.
पण मातीचा हा सच्चा सपूत असल्याने मातीदेखील त्याच्यावर तितकेच प्रेम करते अन बघताबघता एका पावसाळ्यात त्या तुटक्या अवशेषावर जीवनासक्त कोंबांची गंधभारीत हिरवाई आपलं सानुलं पाऊल कोवळ्या पानाच्या रूपातून उमटवते. अन जीवनचक्राची कहाणी पुन्हापुन्हा सुफळ होत राहते.

म्हणूनच हा वृक्ष मला पाठीवरून आपले खडबडीत हात फिरवणारा, केसाच्या बटातून आपली थकलेली बोटे हळुवार फिरवणारा, कुटुंबासाठी जगताना आपलं जगणं विसरून गेलेला प्रेमासक्त हळवा बाप वाटतो. जो अनेक आघात सोसतो, आयुष्यभर सर्वांसाठी खस्ता खातो अन पोराबाळांनी धोके दिले तरी पुन्हा पुन्हा ताठ मानेने उभा राहतो अन मातीत मिसळून फक्त आणि फक्त तिला आपले गाऱ्हाणे सांगत राहतो. मात्र आपला अंकुरण्याचा गुणधर्म कधी सोडत नाही अन हार कधी मानत नाही ... अखिल बिरादरीचा बापवृक्ष !

- समीर गायकवाड.