Monday, January 4, 2016

दुपारच्या हळव्या आठवणी ....ते दिल और उनकी निगाहोंके साये ...

ये दिल और उनकी, निगाहों के साये l मुझे घेर लेते, हैं बाहों के साये …. पहाड़ों को चंचल, किरन चूमती है …हवा हर नदी का बदन चूमती है ….
हे विविधभारतीवर ऐकलेले गाणे ... आजदेखील ते ऐकणे मी अनुभवतो. तो रेडीओ ती दुपारची निवांत वेळ. तेंव्हा चिमण्यादेखील चिवचिव करून थकलेल्या असत, परसदारात आई डोईवर पदर घेऊन काही तरी काम करत असायची. झाडांच्या फांद्या एकमेकींच्या गळ्यात हात घालून सुस्त होऊन गेलेल्या असत.   झाडांची पानगळ सुद्धा दुपारी होत नसे. पाने फुले सगळी कशी आरामात मान वेळावून बसत ! झाडावरच्या घरट्यात देखील सामसूम असे, पाखरांना खाऊ आणायला गेलेले पक्षी अजून घरट्यात परतलेले नसत त्यांची वाट बघत ती इवलीशी पाखरे आपली चोच उघडी टाकून तशीच पेंगुळलेली असत !

जेवणे आटोपून आपल्या तान्हुल्याबरोबर खेळणाऱ्या आईचा काय तो नाजूक आवाज संगतीला असे, गल्लीच्या एखाद्या कोपरयात सकाळच्या शाळेतून आलेल्या पोरांनी लगोरीचा उनाड डाव मांडलेला असायचा अन त्याचा मधूनच येणारा आवाजाचा गलका दुपारचा सर्वात मोठा आवाज असे. घर-घरातल्या पोक्त बायकांनी पदराचा कोपरा ओठात पकडत माजघरातल्या चोरट्या आवाजातल्या गप्पांची बैठक बसवलेली असे. शेजारी कुठेतरी वाळवणातल्या वस्तू वरखाली करायचे काम चालू असे. आसपासच्या एखाद्या घरातून एखाद्या मुलाचा अभ्यास घेतानाचा एकसुरी आवाज येत असे...
           
रस्त्याच्या वरच्या कोपरयात असलेल्या हापशावर अधून मधून कोणी पाणी भरायला आले तर त्याचा हापसा मारण्याचा कडाक कडाक आवाज मात्र शांती भंग करत असे. दूर कोठून तरी ऐकू येणारा एखादा वाहनाचा आवाज एव्हढाच काय तो मोठा व्यत्यय. सगळ्या इमारती आपल्या मुक्या सावल्यात मश्गुल  होऊन गेलेल्या असत. इमारतींच्या आडोशाला, जिन्याखाली भटक्या कुत्र्यांनी   मस्तपैकी अंगाचे वेटोळे करून ताणून दिलेली असे. एखाद दुसरा सायकलवाला अवखळ पोरगा ट्रिंग ट्रिंग आवाज करत जायचा त्याचा आवाज देखील मोठा वाटायचा.

सगळ्या आसमंतात एक अनामिक शिथिलता आलेली असे, निळ्या शार आकाशातले ढगदेखील एकाच जागी हट्टी मुलासारखे नुसते बसून राहत ! हवाच काय ती शीतल झुळका घेऊन शांत एका लयीत उनाडक्या करत फिरत असे. हवेच्या त्या मंद झुळका खिडक्यातून थेट घरभर फेर धरत. हवेच्या झुळका जशा बदलायच्या तशी टवटवीत अवीट गोडीची गाणी एकामागून एक कानावर येत राहत, थोडी खट्टी थोडी मिठी अशी चव असणारी ही गाणी कधी कधी एखाद्या दुपारी उगाच उदास करून जात तेंव्हा मात्र दुपार कधी टळून जाते असं वाटायचे ! मात्र बहुतांशी हा रेडीओ वरच्या फर्माईशी गाण्याचा कार्यक्रम त्यातल्या निवेदिकेच्या आवाजाइतका गोष्टीवेल्हाळ अन मधाळ असायचा. त्यावर माझा इतका जीव जडलेला की आता कधी कधी नुसत्या आठवणींचे आभाळ दाटले की डोळे ओले व्हायला वेळ लागत नाही ...      

त्या मंतरलेल्या दुपारच्या काळात नुकतंच जेवण आटोपून वामकुक्षी करणारे बाबा हळूच निद्रादेवीच्या आधीन झालेले बघताना गंमत वाटायची. तेंव्हा भर दुपारचा सूर्य देखील फारसा छळत नसे, त्याची किरणे रेडीओवरची गाणी संपत जायची तशी दिशा बदलून घराच्या ह्या कोपरयातून सुरु होऊन त्या कोपऱ्यात विश्रांती घेत. कवडसे आपल्याच नादात उजेडाचा खेळ घरभर झिम्मा खेळत…

फार शांत होते ते दिवस अन फार सुखी होते ते जीवन. कोठलीही रिंगटोन नव्हती की कोठला टीव्ही नव्हता . बस साधी सोपी पण निखालस ह्रदयात उतरत जाणारी आरसपानी करमणूक करणारी शांत अशी ती दुपार नजरेआडून जातच नाही ….

दिवसभराची शाळा सुटल्यानंतर घरी येणारी मुलेच काय ती संध्याकाळ होत आल्याची खूण असायची. तोपर्यंत रेडीओवरची ती गाणी हातात हात गुंफून सोबतीला रहायची..अंगावरून मोरपीस फिरल्यासारखे वाटावे असे ते दिवस होते! 'ये दिल और उनकी निगाहोंके साये...' हे त्या सोनेरी आठवणीतले असे गाणे आहे की त्याचे मधुर नाद अजूनही कानात गुंजन करतात ! अगदी भारून टाकणारे ते सर्व क्षण होते....      

गारगोटीतून निघणारया ठिणग्या जशा हळू हळू क्षीण होत जातात तसे ह्या दुपारच्या आठवणींचे झालेय. तशा तप्त ठिणग्याची आता ओढ नाही पण त्या गारगोट्या तशाच अजून दिवानखाण्यातल्या कपाटात मखमली कापडात गुंडाळून ठेवलेल्या आहेत.

सकाळ आणि संध्याकाळच्या सुरेख आठवणी अनेक असतील पण निवांत अन अस्ताव्यस्त पहुडलेल्या अंगावर मायेची रजई घेऊन आपल्याला गुरफटून टाकणारया त्या दुपारच्या आठवणींनी नकळत डोळे ओले होतात . आताच्या ह्या कृत्रिम जगात सारीच दिनचर्या बेगडी झालीय, काय जगतोय आणि का जगतोय याचाच शोध घेत स्वतःला अजूनही शोधतो आहे.

मामा, मामी,काका,काकी,आत्या,आजोबा,आजी, मावशी, दादा,ताई यातले आता कुठे कुठे नावाला ताई आणि दादाच राहिलेत …. नातीच संपत चाललीत तिथे आठवणींची काय किंमत ?

आजकालच्या तरुणाईला तर गाण्यातलाच काय जीवनातला खरा आनंद आपल्या हातातून निसटत चाललाय याचीही पुसटशी कल्पनादेखील नाहीये अन हे सर्व माहित असूनही त्यावर काहीही करू न शकलेल्या पिढीतला एक शिलेदार  म्हणून माझेही नाव नोंद होईल याची कधीकधी खंत वाटते....

आज देखील एखाद्या हळव्या दुपारच्या उन्हात आशा पारेख दुपारी हे गाणे माझ्या अंतर्मनाच्या पटलावर उत्फुल्ल आनंदात 'ये दिल और उनकी निगाहो के साये..' हे गाणे म्हणते याचे समाधान वाटते पण मन हळवे होऊन जाते अन खिशातला रुमाल डोळ्याजवळ कधी येतो काही कळतच नाही ………….

- समीर गायकवाड .