Sunday, July 5, 2015

सांजवेळ ....


 

आयुष्याच्या एका वळणावर जेंव्हा गात्रे शिथिल होतात आणि जीवनाचा जोडीदार आपल्याला मागे टाकून अनंताच्या प्रवासाला एकटाच निघून गेलेला असतो तेंव्हा होणाऱ्या आभासांची एक कथा जिच्या आठवणीने माझे मन गहिवरून जाते....आपल्याला पडणाऱ्या स्वप्नांना अर्थ असतो की नाही माहिती नाही पण निस्सीम प्रेम करणारी आपली माणसं कधीकधी स्वप्नातून आपल्याशी हितगुज करतात हेही खरे...त्याचा प्रत्यय देणारी ही कथा ...

पूर्वेला काळसर तांबडे असताना गावकुसाच्या वेशीजवळील देवळात लगबग ऐन रंगात आलेली असते. पांढरे जुनेच पण स्वच्छ धुतलेले धोतर सदरे नेसलेले काही पोक्त टाळकरी तर काही तरणी पोरे पखवाजाच्या आवाजावर दंग झालेली असतात… टाळ गर्जत असतात, आत गाभारयात उभा असणारा पांडुरंग रुक्मिणीच्या साक्षीने प्रसन्न चित्ताने हसत असतो. आस्ते कदम गाणारया टाळकरयाचा आवाज टिपेला जातो, त्यात आडावर वाजणारी नव विवाहित महिलांची कुजुबुज मिसळू लागते दूर कुठे तरी मोटेवर दिली जाणारी ललकार मिसळू लागते. पाखराना देखील एव्हाना जाग येऊ लागते. त्यांचा चिवचिवाट त्यात हलकेच मिसळू लागतो..

घराघरातल्या दारासमोर सडे पडायला सुरु झालेले असतात. चुलीमध्ये हलका आर पेटवला जाऊ लागतो, एकीकडे फुकारीतून फुकत फुकतच चुलीवर मातीने सारवलेल्या भांड्यात पाणी चढवले जाते. शेतातली शिवारे आणि बैलगोठेही हळुवार जागे होऊ लागतात. कलायला झालेल्या गोठ्यातील तांबडी करडी गाय वासराला चाटू लागते . शेतातल्या समाधीवर विहिरीतले दोन तांबे थंड पाणी चढवून चाफ्याची सोनफुले काका ठेवतात. वस्तीवरच्या लेकुरवाळ्या बायका तान्हुल्याना उराशी धरून हळूच बाजूला करून पदर खोचून पुढच्या तयारीला लागतात......

इकडे मंदिरात बरीच वर्दळ वाढलेली असते. कराकरा आवाज करणारया पायताणाला पायरीपासून बऱ्याच अंतरावर ठेवून सारे जन हळूहळू आतल्या ओसरीवर भावमग्न होत आता आरतीची वाट बघू लागतात. गुरव आरती सुरु करतो. मनोभावे आरती होते. सगळे पांडूरंगाच्या पाया पडतात. चिरमुरे फुटाणे वाटून होतात. निघताना टाळकरी वीणेवाल्याच्या पाया पडतात. इतके सोपस्कार दुरून पाहणारे, कंबरेत वाकलेले रंगूबाप्पा मात्र थेट गाभाऱ्यात जाऊन थरथरत्या हाताने विठू रुक्माईशी दबक्या आवाजात काही तरी हितगुज करून बाहेर येतात,बाहेर येताना त्यांचे डोळे किंचित पाणवलेले असतात......

स्वच्छ गणवेश घालून शाळेकडे निघालेल्या पोरांचा गलका अन शिवाराकडे चालेल्या गाडीवानांनी बैलांना मारलेल्या लडिवाळ हाका यांना बाजूला सारत रंगुबाप्पा मंदिराच्या पायरयाशी बसून येणारया जाणारयाचा कानोसा घेत तासंतास तिथेच बसून राहतात…हळूहळू सुर्यनारायण पुढे जाऊ लागतो आणि रंगुबाप्पा येणाऱ्या जाणाऱ्याकडे निरखत बघत राहतात...

दुपार येतानाच किंचित आळस घेऊन येते, गावतल्या पारावर रिकामटेकडी माणसे गप्पा मारत बसलेली असतात. रंगुबाप्पा जेवण उरकून मंदिराच्या बाहेरील लिंबाच्या झाडाखाली येऊन थोडेसे मरगळल्यागत बसलेले असतात. पाखरांची चिवचिव देखील आता जरा शांत होते.झाडाखाली बसल्या बसल्या त्यांची नजर वरुन गिरक्या खात रमत गमत येणारया पिवळ्या पानांकडे असते.शून्यात गेलेल्या नजरेने ते पानगळीचे झुले बघत राहतात...….

हळू हळू सांज येते. येताना गुरे,पाखरे अन घरधन्याला गावात माघारी घेऊन येते.तांबूसलेल्या सूर्यकिरणावर धुळीचे कण अलगद तरंगत फिरत फिरत खाली येतात...

गजूआण्णा लांबून ओरडल्या बरोबर रंगूबाप्पा सावध होतात,चेहरा किंचित फुलतो अन ते त्याच्या बैलगाडीत अलगद बसतात. लालबुंद तरणाबांड गजू हा बाप्पांचा नातू .तो बाप्पाला घरी बोलवायला आलाय. अंधारून येऊ लागल्याने त्याना घरी न्यायला आलाय....

घरी आल्याबरोबर आधी हातपाय ओले करून आल्याचा गरम वाफाळता चहा होतो. बाहेर अंधार वाढत जातो. चुलीवरच्या पातेल्यातले चवदार जेवण ताटात येते. जेवण होते. अंगणातल्या बाजेवर बाप्पा अंग टाकतात. आकाशातल्या चांदण्यांशी मनातल्या मनात बोलू लागतात. हळूच झोपेच्या स्वाधीन होतात....

रोज त्यांच्या स्वप्नात देऊळ, विठू रुक्माई येतात, तसे आज रात्रीही तेच झाले. पण आजच्या स्वप्नात शेवंताही आली. बाप्पाची कारभारीण ! तिने त्यांना दोन गुजगोष्टी सांगितल्या. त्यांचे अन तिचेही मन हलके केले. तिच्या आवाजाने ते जागे झाले उठून तडक रानात गेले, विहिरीतल्या गार पाण्यात पोहून थेट देवळात आले. विणेकरी येण्याआधी विठूपुढे हजर झाले. अन त्या दिवसानंतर त्यांचा चेहरा नेहमीच हसरा राहिला. ते सदैव लोकांच्या सुख दुःखात सामील होत. शेवंताने त्याना असे काय सांगितले होते कोण जाणे, पण त्या दिवसानंतर ते बदलून गेले होते .... मला कोडे असायचे की असं काय झालं अन त्यांचं वागणं बदलून गेलं ? याचे उत्तर त्यांना पडलेल्या स्वप्नात होतं...

फार वर्षांपूर्वी बाप्पांची चार पोरे,चार सुन, मालकीण अन ६ नातवंडे लग्नाच्या वऱ्हाडाच्या अपघातात गेली होती, लहानगा गजू तेंव्हा मावशीकडे असल्याने वाचला होता. तो धक्का त्यांनी मोठ्या कष्टाने अन नेटाने पचवला होता चिरेबंदी वाड्यात त्याला तळ हाताच्या फोडागत त्यांनी वाढवला होता. पण त्या दिवसा नंतर त्यांच्या चेहऱयावर मनमोकळे हसू कधीच दिसले नव्हते. ते जगणे मनापासूनचे नव्हते.

त्यादिवशी रात्री स्वप्नात येऊन शेवंताने त्यांना सांगितले होते की, "देवळात उधळल्या जाणारया अबीर बुक्क्याच्या गुलालाच्या प्रत्येक कणात मी आहे. उदबत्तीच्या सुगंधात अन चिरमुरे बात्ताशाच्या गोडीत मी आहे. गोठ्यातल्या करड्या गाईच्या मायेत मी आहे. मी सर्वत्र आहे, माझ्याबरोबर पोरे सुना नातवंडे आहेत. पांडुरंग थांबवतो तोवर तुम्ही थांबा. जग रहाटीचे बघा. माझा शोध घेऊ नका मी तुमच्यातच आहे. उदास राहत जाऊ नका. चित्त प्रसन्न ठेवा. माझ्या पाठी देवाने तुम्हाला थांबवलय त्यात देवाचा काहीतरी विचार असल की नाही ? माझी तुमची भेट हायेच की ? पर त्यासाठी जीव बारीक करून का जगतासा ? गजूवर मायेचा हात असाच ठेवा. तब्येतीची काळजी घ्या.जेंव्हा तो सांगावा धाडंल तेंव्हा यायचेच आहे तेंव्हा हसतमुखाने माझ्याकडे आलं पाहिजे !! "....

रंगू बाप्पांच्या स्वप्नात येऊन शेवंता हे जे काही सांगून गेली ते त्यांनी त्यांच्या सुनेला त्यांच्या शेवटच्या दिवसात सांगितले अन त्यांच्या पाठीमागे गजूची अन पोराबाळाची काळजी घ्यायला सांगितली....

वर्षामागून वर्षे लोटलीत ... रंगूबाप्पांच्या पडक्या वाड्यापुढून जाताना आजदेखील काही क्षण पाउले थांबतात, त्यांची आठवण येते... तेंव्हा मोबाईल,कॉम्प्यूटर,टीव्ही,लाईट,रस्ते यातले गावात काहीच नव्हते पण सर्वत्र समाधान चौफेर नांदत होते. आताचे माहिती नाही पण तेंव्हाची तृप्तीच निराळी होती ...

गावात आल्यावर रंगू बाप्पांच्या आठवणीने आजही मन हळवे होते, अन त्यांच्या आठवणींच्या तरंगात गुंतले जाऊन नकळत चालत चालत मी पांडुरंगाच्या देवळाेंसमोर केंव्हा येऊन उभा राहतो मलाच कळत नाही ......

- समीरबापू गायकवाड.


http://sameerbapu.blogspot.in/2015/07/blog-post_72.html